Το τελευταία χρόνια, με όλο και πιο συχνό ρυθμό, τα Κέντρα Δεδομένων (για να καταλαβαινόμαστε data centers στα ελληνικά) βρίσκονται στα θέματα συζήτησης, προβληματισμών και αυτό που προβάλλεται επίσημα είναι, ότι αποτελούν δείκτη της καλπάζουσας εφόρμησης της χώρας μας στην ψηφιακή ζωή. Μιλάνε για συγκέντρωση μεγάλων επενδύσεων, για έκρηξη επενδυτικού ενδιαφέροντος, δημιουργία τεράστιων ψηφιακών υποδομών στη χώρα μας.
Σήμερα τα Κέντρα Δεδομένων θεωρούνται μια αναντικατάστατη υποδομή για την επέκταση της σύγχρονης επιχειρηματικής δραστηριότητας. Πέρα από την προφανή τους λειτουργία ως χώρος αποθήκευσης δεδομένων, παρέχουν πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους που επιτρέπουν την ανάλυση δεδομένων και την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για την αξιοποίησή τους για εμπορικούς σκοπούς —και όχι μόνον.
.
Να θυμίζουμε βέβαια, ότι το σχέδιο «Readiness 2030» της πολεμοχαρούς Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης για πολεμικούς σκοπούς και προσανατολίζει στη δημιουργία ενός δικτύου κέντρων δεδομένων σε όλες τις χώρες μέλη της, με βασικό στόχο να τριπλασιάσει τη χωρητικότητα των συστημάτων ΤΝ τα επόμενα 5-7 χρόνια.
Τα Κέντρα Δεδομένων είναι συνυφασμένα με κάθε έκφανση της ψηφιακής ζωής. Αποτελούν ένα τεράστιο πλέγμα αποθήκευσης, επεξεργασίας και διακίνησης δεδομένων κρατών, τραπεζών, επιχειρήσεων, εφαρμογών υπολογιστικού νέφους (cloud), κοινωνικών δικτύων και συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, από τα οποία εξαρτώνται μια σειρά υπηρεσίες και προϊόντα στα οποία έχουν πρόσβαση δισεκατομμύρια άνθρωποι. Τα Κέντρα Δεδομένων είναι απαραίτητα για την περαιτέρω ψηφιοποίηση της οικονομίας και τη μεγιστοποίηση της ισχύος τεχνολογικών μονοπωλίων, στο πλαίσιο της διαπάλης μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων προκειμένου να καταλάβουν το μεγαλύτερο δυνατό μερίδιο από το ξαναμοίρασμα αγορών, πηγών και δρόμων εμπορίου.
Σήμερα είναι ξεκάθαρο ότι τα λεγόμενα Κέντρα Δεδομένων εξελίσσονται εδώ και χρόνια σε μάστιγα που καταβροχθίζει τεράστιες ποσότητες νερού, ηλεκτρικού ρεύματος, γης και ακριβών μετάλλων απαραίτητων για τα τεχνολογικά μονοπώλια, που διαχειρίζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων μέσω διαδικτύου. Τα Κέντρα Δεδομένων μετατράπηκαν σε τεράστια «Εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης», εξαρτημένα από ισχυρά συστήματα υγρής ψύξης και πολύ μεγάλες καταναλώσεις ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι ΗΠΑ διατηρούν σήμερα τον μεγαλύτερο αριθμό Κέντρων Δεδομένων παγκοσμίως, 5.427 σύμφωνα με το cloudscene.com. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έρχεται δεύτερη, διαθέτοντας (μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο) 2.269 Κέντρα Δεδομένων. Ακολουθούν η Κίνα με 450 επίσημα καταγεγραμμένα Κέντρα Δεδομένων , ο Καναδάς με 337, η Ρωσία με 251 και η Ιαπωνία με 222.
Αναντίλεκτα κυρίαρχο μονοπώλιο στην πυραμίδα της ψηφιακής υπεροχής είναι η Amazon Web Services (AWS), που διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο σε Βιρτζίνια, Οχάιο και Όρεγκον. Ακολουθεί η Microsoft Azure και στη συνέχεια είναι οι Google Cloud, Meta Platforms και Apple & Oracle. Αυτές οι εταιρείες ελέγχουν το 62% των Κέντρων Δεδομένων στις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα συνεργάζονται με τα κτηματομεσιτικά μονοπώλια της Digital Realty και Equinix, αλλά και με τα ισχυρότερα κατασκευαστικά μονοπώλια Turner Construction, DPR Construction και Holder Construction. Όλοι αυτοί οι μονοπωλιακοί όμιλοι, ίσως το ισχυρότερο τμήμα της αστικής τάξης, απολαμβάνουν ιδιαίτερα προνόμια, φοροαπαλλαγές, ευνοϊκές συνθήκες στη χρήση γης, νομοθεσία στα μέτρα τους κ.λ.π.
Σήμερα τα τεράστια Κέντρα Δεδομένων, αν και αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ψηφιακής ζωής, προκαλούν πολύπλοκες και σοβαρές καταστροφές στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες. Οι επιπτώσεις τους εκτείνονται από την υπερκατανάλωση πόρων μέχρι την άνιση κατανομή των βαρών και των οφελών.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των Κέντρα Δεδομένων είναι πολυεπίπεδες, αλλά συνοψίζονται κυρίως σε τρεις βασικούς πυλώνες:
■ την τεράστια κατανάλωση ενέργειας,
■ την υπερβολική χρήση νερού και
■ την παραγωγή ηλεκτρονικών αποβλήτων.
Ενεργειακό Αποτύπωμα και Εκπομπές Άνθρακα
Η λειτουργία των Κέντρων Δεδομένων απαιτεί συνεχή και τεράστια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας. Αντιπροσωπεύουν περίπου το 1-1,5% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ποσότητα ανάλογη με την ετήσια κατανάλωση ολόκληρης της Γαλλίας. Η κατανάλωση αυτή αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2030
Το αποτύπωμα του άνθρακα. Παρά τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές, η ταχεία επέκταση των Κέντρων Δεδομένων αυξάνει τις εκπομπές. Για παράδειγμα, οι εκπομπές της Microsoft αυξήθηκαν κατά 23,4% από το 2020, κυρίως λόγω της κατασκευής νέων κέντρων δεδομένων.
Επιπλέον, η κατασκευή τους απαιτεί υλικά με μεγάλο ενεργειακό αποτύπωμα, όπως χάλυβας και τσιμέντο, που ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών.
Συγκριτικά για να κατανοήσουμε το μέγεθος, ένα data center των 50 MW μπορεί να έχει ετήσιο αποτύπωμα άνθρακα ισοδύναμο με περίπου 100 ενεργειακά αποδοτικά κτίρια γραφείων των 46.000 τ.μ. το καθένα.
Τεράστια Κατανάλωση Νερού. Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για την ψύξη των συστημάτων των διακομιστών, οδηγώντας σε σοβαρές ελλείψεις σε πολλές περιοχές. Η πιο άμεση τοπική επίπτωση είναι η υπερβολική κατανάλωση νερού, που χρησιμοποιείται κυρίως για την ψύξη των διακομιστών.
Για να καταλάβουμε την κλίμακα κατανάλωσης. Ένα μεγάλο data center μπορεί να καταναλώνει από 1,5 έως 2 εκατομμύρια λίτρα νερού την ημέρα, με ορισμένες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για έως και 19 εκατομμύρια λίτρα την ημέρα. Αυτό ισοδυναμεί με τις καθημερινές ανάγκες μιας πόλης 20.000 έως 50.000 κατοίκων.
Σχετικά με την παγκόσμια επίπτωση στην κατανάλωση νερού. Έως το 2027, το αποτύπωμα νερού της τεχνητής νοημοσύνης παγκοσμίως υπολογίζεται να φτάσει τα 4,2 έως 6,6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Μια έκθεση του ΟΗΕ προβλέπει ότι η χρήση νερού από τα Κέντρα Δεδομένων το 2030 θα ισοδυναμεί με τις βασικές ετήσιες ανάγκες 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στην Υποσαχάρια Αφρική. Αυτό οφείλεται τόσο στην άμεση κατανάλωση για ψύξη όσο και στην έμμεση κατανάλωση για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτή η κατάσταση δημιουργεί ένταση στα υδάτινα αποθέματα. Η κατασκευή νέων Κέντρων Δεδομένων συχνά στοχεύει σε περιοχές που ήδη πλήττονται από λειψυδρία, επιδεινώνοντας το πρόβλημα. Παραδείγματα περιλαμβάνουν την έρημο της Νεβάδα και το Κερέταρο στο Μεξικό.
Το πρόβλημα σε παγκόσμια κλίμακα. Η παγκόσμια κατανάλωση νερού από Κέντρα Δεδομένων υπολογίζεται σε 560 δισεκατομμύρια λίτρα ετησίως, με εκτιμήσεις ότι θα φτάσει το 1,2 τρισεκατομμύρια λίτρα ως το 2030.
Οι τοπικές επιπτώσεις του προβλήματος. Ένα Κέντρο Δεδομένων μπορεί να καταναλώνει εκατομμύρια λίτρα νερού ημερησίως. Αυτό δημιουργεί ανταγωνισμό με τις τοπικές κοινωνίες, ειδικά σε περιοχές που ήδη πλήττονται από λειψυδρία. Σχεδόν το ένα τρίτο των νέων Κέντρων Δεδομένων κατασκευάζονται σε τέτοιες περιοχές.
Το πρόβλημα της έμμεσης κατανάλωσης. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η άμεση χρήση τεράστιων ποσοτήτων νερού για ψύξη. Σε χώρες με υδροηλεκτρική ενέργεια, ένα μεγάλο μέρος του νερού καταναλώνεται έμμεσα (εικονικό νερό) για την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας που τα τροφοδοτεί. Μια μελέτη στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας έδειξε ότι το 46,3% της συνολικής κατανάλωσης νερού ενός τοπικού συμπλέγματος προερχόταν από αυτή το «εικονικό νερό».
Τεράστια κατανάλωση ενέργειας
Η λειτουργία των Κέντρων Δεδομένων απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, με άμεσο αντίκτυπο στο κλίμα.
Βλέποντας την παγκόσμια κατανάλωση, το 2025, τα Κέντρα Δεδομένων κατανάλωσαν περίπου 448 τεραβατώρες (TWh) ηλεκτρικής ενέργειας. Οι προβλέψεις για το 2030 κάνουν λόγο για 945 TWh, ποσότητα σχεδόν τριπλάσια από τη συνδυασμένη ετήσια κατανάλωση χωρών όπως το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές και η Νιγηρία με συνολικό πληθυσμό περισσότερο από 650 εκατομμύρια κατοίκους.
Σε σύγκριση με άλλους κλάδους, το συνολικό αποτύπωμα άνθρακα των Κέντρων Δεδομένων εκτιμάται ότι είναι μεγαλύτερο από αυτό της παγκόσμιας αεροπορικής βιομηχανίας. Ένα μεμονωμένο Κέντρο Δεδομένων μπορεί να καταναλώνει ενέργεια ισοδύναμη με 50.000 σπίτια.
Για την κυριαρχία του “inference”. Η συνεχής λειτουργία των μοντέλων ΤΝ για την εξυπηρέτηση ερωτήσεων χρηστών (inference) ευθύνεται για το 80-90% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης, ξεπερνώντας κατά πολύ την εκπαίδευση των μοντέλων. Για παράδειγμα, το ChatGPT εκτιμάται ότι επεξεργάζεται 2,5 δισεκατομμύρια αιτήματα ημερησίως, καταναλώνοντας 383 GWh ετησίως. Με απλά λόγια, κάθε φορά που κάθεστε μπροστά στον υπολογιστή σας και υποβάλετε στον περιηγητή σας ένα ερώτημα (άσχετα αν είναι σοβαρό ή για πλάκα), για να σας απαντήσει (άσχετα αν είναι σωστή ή λάθος η απάντηση) θα ξοδέψει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και νερού.
Άλλες επιπτώσεις. Εδαφικό αποτύπωμα, μεταλλεύματα και ηλεκτρονικά απόβλητα
Πέρα από το νερό και την ενέργεια, οι επιπτώσεις επεκτείνονται και σε άλλους τομείς.
Το θέμα της κατάληψης της γης. Η υποδομή που απαιτείται για τα Κέντρα Δεδομένων (τα ίδια τα κτίρια, σταθμοί παραγωγής ενέργειας κ.λπ.) έχει τεράστιο εδαφικό αποτύπωμα. Έως το 2030, αυτό θα ξεπεράσει τα 14.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή σχεδόν διπλάσιο από τη μητροπολιτική περιοχή της Τζακάρτα. Το εδαφικό αποτύπωμα ενός data center είναι τεράστιο, τόσο σε άμεση κατάληψη όσο και σε αλλαγή χρήσης γης.
Ένα data center υπερ-κλίμακας (hyperscale) μπορεί να καταλαμβάνει από 30 έως και 100 εκτάρια γης. Αυτό το μέγεθος τα μετατρέπει σε τοπόσημα που αλλάζουν ριζικά την εικόνα μιας περιοχής.
Η προτίμηση σε συγκεκριμένες περιοχές. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αναζητούν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά για την εγκατάστασή τους. Συχνά επιλέγουν αγροτικές ή ημιαστικές περιοχές που προσφέρουν φθηνή γη, άφθονη ενέργεια και ευκολία σύνδεσης με οπτικές ίνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Prineville στο Όρεγκον των ΗΠΑ, όπου η τοπική κοινότητα υποδέχθηκε αρχικά τα Κέντρα Δεδομένων της Facebook και της Apple ως οικονομική ανάσα, χωρίς να γνωρίζει την πραγματική τους κλίμακα.
Αλλαγή τοπίου και τοπικές αντιδράσεις. Αυτή η επέκταση συχνά γίνεται σε βάρος της γεωργικής γης, των δασών ή των υγροτόπων, κατακερματίζοντας οικοσυστήματα. Επιπλέον, η κατασκευή ενός Κέντρου Δεδομένων μπορεί να αντιμετωπιστεί με έντονη τοπική αντίδραση, λόγω της απώλειας γης, της αύξησης του κόστους ενέργειας, του θορύβου και της οπτικής όχλησης.
Το θέμα της εξόρυξης πρώτων υλών. Η κατασκευή των servers απαιτεί κρίσιμα σπάνια μέταλλα και σπάνιες γαίες. Η εξόρυξή τους, συχνά γίνεται στο Παγκόσμιο Νότο, ενώ συνδέεται με σοβαρές περιβαλλοντικές καταστροφές, καταπάτηση γης και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η εξόρυξη των μεταλλευμάτων αποτελεί την «αόρατη καταστροφή». Για την κατασκευή των servers και του λοιπού εξοπλισμού απαιτούνται πολύτιμα και σπάνια υλικά, η εξόρυξη των οποίων έχει τρομακτικές επιπτώσεις.
Η εξάρτηση από κρίσιμα μέταλλα. Οι υποδομές ΤΝ και τα Κέντρα Δεδομένων στηρίζονται σε μια σταθερή παροχή κρίσιμων ορυκτών. Αυτά περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τον χαλκό, το πυρίτιο, το γάλλιο, το κοβάλτιο και το λίθιο, αλλά και το νεοδύμιο και το τέρβιο.
Αυτές οι ανάγκες δημιουργούν πίεση στην παγκόσμια προσφορά. Η ζήτηση αυτή αναμένεται να εκτοξευθεί. Έως το 2030, τα Κέντρα Δεδομένων που υποστηρίζουν την ΤΝ προβλέπεται να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης για αυτά τα υλικά, με το γάλλιο να ξεχωρίζει με προβλεπόμενη αύξηση της τάξης του 11%
Το καταστροφικό αποτύπωμα της εξόρυξης. Η εξόρυξη αυτών των ορυκτών αφήνει πίσω της μια τεράστια περιβαλλοντική ουλή, που περιλαμβάνει καταστροφή οικοτόπων, τεράστια κατανάλωση νερού, παραγωγή τοξικών αποβλήτων και σημαντικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι επιπτώσεις αυτές συχνά εξωτερικεύονται στο Παγκόσμιο Νότο, όπου βρίσκονται πολλά από αυτά τα κοιτάσματα. Άλλωστε η κυριαρχία επί των ορυχείων και των μεταλλευτικών εκτάσεων είναι συχνή αιτία πολέμου στις περιοχές της Αφρικής με πλούσιο υπέδαφος.
Τα ηλεκτρονικά απόβλητα και η εξάντληση των πόρων
Ο εξοπλισμός των Κέντρων Δεδομένων έχει σύντομο κύκλο ζωής, δημιουργώντας ένα άλλο τεράστιο περιβαλλοντικό πρόβλημα, λόγω της ταχύτητας απαξίωσης. Οι διακομιστές και ο εξοπλισμός δικτύωσης αντικαθίστανται συχνά, για να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες ανάγκες επεξεργασίας και τη νέα υπολογιστική δύναμη που απαιτείται.
Αυτό οδηγεί σε ένα τεράστιο κύμα ηλεκτρονικών αποβλήτων (e-waste), τα οποία περιέχουν επικίνδυνες τοξικές ουσίες, προϊόντα σπάνιων γαιών και πολύτιμα, αλλά δυσεξόρυκτα, μέταλλα. Η ανακύκλωσή τους είναι πολύ σύνθετη και δαπανηρή, με αποτέλεσμα, τις περισσότερες φορές, να καταλήγουν σε χωματερές. Οι επιπτώσεις αυτές καθιστούν σαφές ότι η ψηφιακή μας ανάπτυξη έχει ένα πραγματικό και πολύ υψηλό περιβαλλοντικό κόστος.
Η ταχεία απαξίωση του εξοπλισμού (συχνά κάθε 2-5 χρόνια) παράγει τεράστιες ποσότητες ηλεκτρονικών αποβλήτων. Έως το 2030, εκτιμάται ότι θα παράγονται 2,5 εκατομμύρια τόνοι ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως, που ισοδυναμούν με την απόρριψη σχεδόν 250 Πύργων του Άιφελ κάθε χρόνο! Ο σύντομος κύκλος ζωής του εξοπλισμού δημιουργεί ένα ακόμη τεράστιο πρόβλημα διαχείρισης απορριμμάτων.
Ο ρυθμός αντικατάστασης του εξοπλισμού είναι συχνός γιατί οι διακομιστές έχουν πολύ σύντομο κύκλο ζωής. Το refresh rate, δηλαδή ο ρυθμός με τον οποίο αντικαθίστανται, είναι τόσο σύντομος, δύο έως πέντε χρόνια, ειδικά για να συμβαδίζουν με τις εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Το θέμα του τεράστιου όγκου αποβλήτων. Αυτό οδηγεί στην παραγωγή εκατομμυρίων τόνων ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως.
Το θέμα της σύστασης και η πρόκληση ανακύκλωσης. Τα απόβλητα αυτά περιέχουν τόσο πολύτιμα υλικά, όπως χρυσό και χαλκό, όσο και επικίνδυνες τοξικές ουσίες. Ωστόσο, ο σχεδιασμός του εξοπλισμού σπάνια διευκολύνει την ανακύκλωση ή την επισκευή, καθιστώντας την ανάκτηση των υλικών δύσκολη και δαπανηρή, με αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές να καταλήγουν σε χωματερές ηλεκτρονικών αποβλήτων.
Επιβάρυνση στις τοπικές κοινωνίες και ανισότητες
Αυτές οι επιπτώσεις, που είδαμε παραπάνω, συνδέονται σε ένα παγκόσμιο σύστημα ανισότητας. Τα οφέλη από την ψηφιακή τεχνολογία συγκεντρώνονται κυρίως στις ανεπτυγμένες χώρες του λεγόμενου «Βορρά». Αντίθετα, το οικολογικό και κοινωνικό κόστος εξορύσσεται, παράγεται και απορρίπτεται σε χώρες του λεγόμενου «Νότου» και σε απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές, που συνήθως δεν απολαμβάνουν τα αντίστοιχα οφέλη.
Οι καταστροφές είναι και κοινωνικές. Δημιουργούνται τοπικές αντιδράσεις. Πολλές κοινότητες στις ΗΠΑ (σε Ιντιάνα και Μιζούρι) και σε άλλα μέρη αντιστέκονται στην κατασκευή Κέντρων Δεδομένων λόγω ανησυχιών για την υπερκατανάλωση νερού και ενέργειας, τον θόρυβο και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος .
Η γεωγραφική ανισότητα. Το 90% της υπολογιστικής ισχύος ΤΝ συγκεντρώνεται σε μόλις δύο χώρες, τις ΗΠΑ και την Κίνα. Οι χώρες που εξάγουν τις πρώτες ύλες ή φιλοξενούν τα απόβλητα σπάνια απολαμβάνουν τα οφέλη, πληρώνοντας το βαρύ τίμημα.
Το θέμα των λίγων θέσεων εργασίας. Παρά το μέγεθός τους, τα Κέντρα Δεδομένων δημιουργούν ελάχιστες θέσεις εργασίας. Υπολογίζονται περίπου 40 άτομα ανά μονάδα, με πολλές από αυτές τις θέσεις να είναι χαμηλής ειδίκευσης ή υπεργολαβικές.
Συνολικά τα Κέντρα Δεδομένων, αν και κρίσιμα για τη σύγχρονη τεχνολογία, ασκούν πολλαπλές πιέσεις στον πλανήτη, δημιουργώντας μια κρίση βιωσιμότητας που απαιτεί άμεση και συντονισμένη αντιμετώπιση, ενημέρωση της κοινωνίας και άμεση αντίδραση.
Λαϊκές αντιδράσεις ενάντια στα Κέντρα Δεδομένων στις ΗΠΑ
Λόγω αυτής της πολυεπίπεδης καταστροφής που προκαλούν τα Κέντρα Δεδομένων οι τοπικές κοινωνίες αντιδρούν στην ασύδοτη δράση των ψηφιακών μονοπωλίών. Έκθεση που δημοσίευσε τον περασμένο Γενάρη το Heatmap κατέγραψε ότι το 2025 στις ΗΠΑ σχεδόν τετραπλασιάστηκε ο αριθμός των ματαιώσεων σχεδίων για ανέγερση Κέντρων Δεδομένων σε σχέση με το 2024, λόγω λαϊκών αντιδράσεων. Το 2025 ακυρώθηκαν στις ΗΠΑ σχέδια για τη δημιουργία 25 Κέντρων Δεδομένων. Από αυτά, τα 21 αφορούσαν την ακύρωση Κέντρων Δεδομένων που ανακοινώθηκαν μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2025.
Σε Πολιτείες των ΗΠΑ όπως η Βιρτζίνια και το Τέξας, πολλές κοινότητες ξεσηκώνονται για να σταματήσουν τις συνθήκες κόλασης που προκαλούν τα μονοπώλια των Κέντρων Δεδομένων. Δραστηριοποιούνται έντονα σε Δημοτικά Συμβούλια και Πολιτειακά Κοινοβούλια, απαιτώντας διαφάνεια, λήψη μέτρων και ακύρωση αδειών ανέγερσης Κέντρων Δεδομένων χωρίς συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Καταψηφίζουν δημοτικούς συμβούλους ή βουλευτές που ενέκριναν τερατώδη Κέντρα Δεδομένων σε βάρος των τοπικών υποδομών. Οργανώνουν διαδηλώσεις ή τοπικές δράσεις ενημέρωσης για να ενεργοποιήσουν κι άλλα τμήματα της κοινωνίας. Η αντικειμενική ανάγκη για επιβίωση αναγκάζει τους Αμερικανούς να βγουν στους δρόμους, παρότι είναι αισθητή η έλλειψη πραγματικής επαναστατικής δύναμης ικανής να συγκρουστεί με την ίδια την εξουσία του κεφαλαίου. Ωστόσο συνειδητοποιείται από περισσότερο λαϊκό κόσμο ότι πρέπει να διεκδικήσει τα δικαιώματά του.
Σύμφωνα με την Washington Post σε δημοσκόπηση του περασμένου Μάρτη από το Washington Post-Schar School, το 59% των κατοίκων της Βιρτζίνια δεν αισθάνονται άνετα με τη λειτουργία των Κέντρων Δεδομένων, θεωρώντας τα το ίδιο ανεπιθύμητα με τους πυρηνικούς σταθμούς. Σε δημοσκόπηση που έκανε τον Γενάρη η σχολή Marquette Law School καταγράφεται ότι το 62% των Αμερικανών θεωρούν ασύμφορο το κόστος των Κέντρων Δεδομένων.
Στην Ελλάδα; Ε, τι;
Τι γίνεται στην χώρα μας που ζει το όνειρο της Ellada 2.0; Οι εγκαταστάσεις Κέντρων Δεδομένων συγκεντρώνονται κυρίως σε δύο περιοχές, με την Αττική να αποτελεί τον κύριο κόμβο και τη Θεσσαλονίκη να αναδεικνύεται σε δευτερεύον κέντρο.
Τα Σπάτα αποτελούν την περιοχή με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση επενδύσεων. Η Microsoft προχωρά στη δημιουργία ενός συγκροτήματος κέντρων δεδομένων και τεχνολογικής υποστήριξης επιχειρήσεων, που θα αποτελείται από τρία Κέντρα Δεδομένων σε Σπάτα και Κορωπί, με σκοπό την ανάπτυξη και παροχή υπηρεσιών Υπολογιστικού Νέφους (Microsoft Cloud) στην Ελλάδα (Microsoft 365, Microsoft Azure, Dynamics 365 and Power Platform). Το έργο, με προϋπολογισμό ένα δισ. ευρώ, έχει χαρακτηριστεί «στρατηγική επένδυση» και αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το 2028. Παράλληλα, η κοινοπραξία της αμερικανικής επενδυτικής εταιρείας Apto με την Dromeus Capital επενδύει ένα δισεκατομμύριο ευρώ για τη δημιουργία τριών ακόμα υπερσύγχρονων εγκαταστάσεων Κέντρων Δεδομένων στην ίδια περιοχή.
Αλλά δεν είναι μόνο στα Σπάτα οι εγκαταστάσεις των Κέντρων Δεδομένων της Αττικής. Στην Παιανία η γαλλική εταιρεία Data4 κετασκευάζει έναν νέο κόμβο, με αρχική επένδυση περίπου 300 εκατομμυρίων ευρώ. Το πρώτο κέντρο αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2026 ή αρχές του 2027.
Ένα ακόμα τεχνολογικό μεγαθήριο, η Digital Realty Hellas, θυγατρική του μονοπωλιακού ομίλου Digital Realty, (η οποία απέκτησε την ελληνική Lamda Hellix) λειτουργεί τα Κέντρα Δεδομένων «Athens 1», «Athens 2», το υπερσύγχρονο «Athens 3» (το οποίο είχε αναλάβει ως ανάδοχος κατασκευάστρια εταιρεία η «Metlen») με δυναμικότητα έως 6,8 MW, ενώ κατασκευάζει ένα ακόμα στο Κορωπί, το Athens 4 και σχεδιάζει ένα πέμπτο, που αναμένεται να φτάσει τα 15 MW. Η εταιρεία κατέγραψε τζίρο – μαμούθ το 2024, αυξάνοντας κατά 17% τα έσοδά της, στα 21,13 εκατ. ευρώ, από 18,05 εκατ. ευρώ το 2023.
Στην κούρσα μπαίνει και η Gemini, μια κοινοπραξία του ΑΔΜΗΕ με τον επιχειρηματικό κολοσσό της Servefarm. Η Gemini, που σχεδιάζει να κατασκευάσει Κέντρα Δεδομένων συνολικής ισχύος 130 MW, ενδέχεται να φιλοξενήσει στις εγκαταστάσεις της τις υπηρεσίες της «Google».
Ακόμη υπάρχουν κι άλλες εταιρείες, όπως η Synapsecom, που έχει επίσης παρουσία με data center στην περιοχή των Άνω Λιοσίων.
Όπως προείπαμε, η Θεσσαλονίκη αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο κόμβο, με έμφαση στη διασύνδεση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Η Θεσσαλονίκη εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους Κέντρων Δεδομένων στην Ελλάδα, κυρίως λόγω της γεωγραφικής της θέσης ως πύλη προς τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Σήμερα υπάρχουν δύο βασικές εγκαταστάσεις εμπορικών Κέντρψν Δεδομένων. Από το 2022 το Balkan Gate της εταιρείας LANCOM αποτελεί το μεγαλύτερο carrier-neutral data center της Βόρειας Ελλάδας. Επίσης λειτουργεί το κέντρο της Lancom Ltd. «Thessaloniki DC» που είναι το παλαιότερο data center της εταιρείας στη Θεσσαλονίκη και υποστηρίζει Colocation, Dedicated servers, Cloud, Disaster Recovery και Business Continuity.
Εννοείται ότι εκτός από τα δύο αυτά μεγάλα αστικά κέντρα, υπάρχουν σχέδια και για άλλες περιοχές της χώρας, με πρώτη την Κρήτη, στο Ηράκλειο. Η Digital Realty λειτουργεί το κέντρο «Heraklion 1», ως ενεργό κέντρο δεδομένων στις εγκαταστάσεις της στη Βιομηχανική Περιοχή Ηρακλείου, κοντά στα σημεία προσαιγιάλωσης σημαντικών υποθαλάσσιων οπτικών καλωδίων. Είναι διαθέσιμο για υπηρεσίες colocation και διασύνδεσης. Το «HER1» είναι το πρώτο carrier-neutral data center της Κρήτης και έχει σχεδιαστεί, ώστε να λειτουργεί ως κόμβος διασύνδεσης των υποθαλάσσιων καλωδίων που συνδέουν την Ευρώπη με τη Δυτική Ασία, την Ασία και την Αφρική.
Παράλληλα ετοιμάζονται σχέδια και για άλλες περιοχές όπως αυτή της Λάρισας, που είναι γνωστό ότι αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα ύδρευσης. Η εγκατάσταση Κέντρων Δεδομένων στην περιοχή θα έχει αποτέλεσμα να δημιουργηθούν επιπτώσεις στη γεωργία, λόγω άντλησης νερού από τους ίδιους υδροφορείς που εξυπηρετούν την άρδευση, στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και θερμική επιβάρυνση επηρεάζοντας το τοπικό μικροκλίμα.
Στη Δυτική Μακεδονία, ο όμιλος ΔΕΗ προχωρά στην ανάπτυξη ενός τεράστιου data center, το AI Giga Factory, με προϋπολογισμό 2,3 δισ. Ευρώ.
Όλα αυτά τοποθετούνται σε ξεχωριστή θέση στον χάρτη των στρατηγικών υποδομών της χώρας, στο πλαίσιο των ανταγωνισμών που κλιμακώνονται στο έδαφος της πολεμικής προετοιμασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας.
Ψηφιακή ανάπτυξη για ποιον;
Το ζήτημα που αναδεικνύεται για άλλη μια φορά και με το θέμα των Κέντρων Δεδομένων είναι σε ποιανού τα χέρια και για ποιανού τα συμφέροντα αξιοποιούνται τα τεράστια επιτεύγματα της τεχνολογίας και των επιστημών, που θα μπορούσαν υπό άλλες προϋποθέσεις να συμβάλουν στην άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας προς όφελος των εργαζομένων και στην ικανοποίηση των σύγχρονων αναγκών της ανθρωπότητας.
Η ψηφιακή ανάπτυξη, η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι χρήσεις της για πολεμικούς σκοπούς είναι άλλη μια έκφανση του καπιταλισμού, των άλυτων αντιφάσεων και των αδιεξόδων που ανακυκλώνει για τους εργαζόμενους και τον λαό.
Παρά το ότι σήμερα υπάρχουν οι τεχνολογικές δυνατότητες να ζήσουμε καλύτερα, βλέπουμε να υψώνονται μεγάλα εμπόδια για να ικανοποιηθούν οι βασικές ανάγκες μας. Το κριτήριο του κέρδους είναι η αιτία για το γεγονός ότι τα επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν αξιοποιούνται με κριτήριο την αύξηση του βιοτικού μας επιπέδου με βάση τις σύγχρονες δυνατότητες. Όσο αυξάνεται ο παραγόμενος πλούτος, όλο και μεγαλώνει η ψαλίδα μεταξύ του βιοτικού επιπέδου του λαού και της ποιότητας ζωής που μπορούν να εξασφαλίσουν οι σύγχρονες δυνατότητες της επιστήμης, της τεχνολογίας, της παραγωγής.
Από την άλλη οι επικερδείς επενδύσεις που το κεφάλαιο επιζητά στους τομείς αυτούς της υψηλής τεχνολογίας έχουν ως προϋπόθεση τσακισμένα εργασιακά δικαιώματα, ανυπαρξία ΣΣΕ και ωράρια-λάστιχο. Γι’ αυτό και τον 21ο αιώνα είναι ώριμο να περάσουμε σε έναν άλλο τρόπο παραγωγής, σε μια άλλη κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Όπως έλεγε κι ο Ελύτης: «για να γυρίζει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή…»
Κάνοντας μια παρένθεση, σχετική με το θέμα της τεχνολογίας, παραθέτουμε επίκαιρα αποσπάσματα από την ομιλία του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα στη 1η Διεθνή Συνάντηση Φοιτητών Αρχιτεκτονικής στην Αβάνα τον Σεπτέμβρη του 1963:
«Εσείς, οι φοιτητές του κόσμου να μην ξεχνάτε ποτέ ότι η τεχνολογία πάντα ελέγχεται από κάποιον, ότι αυτός ο κάποιος είναι μια κοινωνία και ότι είναι κανείς υπέρ της κοινωνίας αυτής ή εναντίον της. Να μην ξεχνάτε ότι στον κόσμο υπάρχουν αυτοί που πιστεύουν ότι η εκμετάλλευση είναι καλό πράγμα και αυτοί που πιστεύουν ότι η εκμετάλλευση είναι κάτι κακό και πρέπει να εξαλειφτεί. (…) Να μην ξεχνάτε ότι η τεχνολογία είναι ένα όπλο και ότι αυτός που αισθάνεται ότι ο κόσμος δεν είναι τέλειος, όπως θα έπρεπε να είναι, πρέπει να αγωνίζεται για να τεθεί το όπλο της τεχνολογίας στην υπηρεσία της κοινωνίας. Για αυτό πρέπει πρώτα να διασώσετε την κοινωνία, ώστε όλες οι τεχνολογικές κατακτήσεις να τεθούν στην υπηρεσία όσο το δυνατόν περισσότερων ανθρώπων και να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε την κοινωνία του μέλλοντος (…). Αυτήν την κοινωνία που ονειρευόμαστε εμείς την ονομάζουμε όπως την ονόμασε ο ιδρυτής του επιστημονικού σοσιαλισμού δηλαδή κομμουνιστική.»
Τα Κέντρα Δεδομένων, που τα λανσάρει και στη χώρα μας ως «προοπτική ανάπτυξης» η κυβέρνηση Μτστκ, δεν ήρθαν για να κάνουν τη ζωή μας καλύτερη, αλλά δυσκολότερη.
Όμως στην ελληνόφωνη αποικία, εκτός ελάχιστων περιπτώσεων άμεσα θιγόμενων που γειτνιάζουν των εγκαταστάσεων Κέντρων Δεδομένων και διαμαρτύρονται ζητώντας καλύτερη ενημέρωση, η πλειονότητα των ιθαγενών περί άλλων τυρβάζει. Απλώς τώρα ζει το όνειρό του στην Ελλάδα, ζει το καλοκαίρι και προσπαθεί να κερδίσει όσο το δυνατόν περισσότερα από τις αρπαχτές, στηρίζοντας την εθνική μας βαριά βιομηχανία, τον τουρισμό! Ποιος να ασχοληθεί τώρα καημένε με τα Κέντρα Δεδομένων; Πάμε για καμιά βουτιά… #
