Το Μουντιάλ είναι ίσως η πιο δημοφιλής γιορτή του ποδοσφαίρου του πλανήτη. Αλλά αυτού του είδους οι μεγάλες γιορτές έχουν πάντα και παρασκήνιο. Έχουν ανθρώπους που δεν φαίνονται, ανθρώπους που πεθαίνουν, ιστορίες που δεν χωρούν στα στιγμιότυπα, αλήθειες που δεν μπαίνουν στα διαφημιστικά των βίντεο που προωθούν αυτές τις γιορτές των χορηγών και των κυβερνητικών επιλογών.
Μία εβδομάδα πριν από την έναρξη του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου 2026,(FIFA World Cup, σύμφωνα με την εμπορική ονομασία, όπως έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια), η αντιπαράθεση οξύνθηκε κατακόρυφα σε όλους τους τομείς. Οι τιμές των εισιτηρίων είχαν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα στην ιστορία του τουρνουά, προκαλώντας επικρίσεις από οπαδούς και ενώσεις καταναλωτών.
Έγιναν πολλές καταγγελίες ότι η μεταπώληση και η κερδοσκοπία απομακρύνουν τους φιλάθλους από τα γήπεδα. Με αυτόν τον τρόπο, η «μεγάλη γιορτή» του ποδοσφαίρου μετατράπηκε σε μια όλο και πιο αποκλειστική επιχείρηση. Η υψηλή τιμή που κρύβει το πιο ακριβό Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου στην ιστορία του.
.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2026, που ξεκίνησε στον Καναδά, το Μεξικό και τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, έχει γίνει το πιο ακριβό τουρνουά στην ιστορία, όπως έγραψε το Bloomberg. Αν και η Παγκόσμια Συνομοσπονδία Ποδοσφαίρου (FIFA) μπορούσε να συγκεντρώσει έως και 13 δισεκατομμύρια δολάρια, οι πόλεις που φιλοξενούν τους αγώνες και οι οπαδοί αντιμετωπίζουν εξαιρετικά μεγάλα έξοδα.
Oι πολιτικές των ΗΠΑ μετέτρεψαν το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου σε εφιάλτη
Το πιο αποτυχημένο Μουντιάλ έβερ (που λέμε και στο χωριό μου) και μάλιστα πριν καν αρχίσει. Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά γεγονότα για το πως υποδέχθηκαν οι ΗΠΑ τους αγώνες ποδοσφαίρου.
► Ο Σομαλός διαιτητής Ομάρ Αμπντουλκαντίρ Αρτάν (Cumar Cabdulqaadir Cartan), ο οποίος είχε επιλεγεί από τη FIFA για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 και είχε διακριθεί από την Αφρικανική Συνομοσπονδία Ποδοσφαίρου (CAF-Champions League) ως ο καλύτερος Αφρικανός διαιτητής του 2025, δεν έλαβε άδεια εισόδου κατά την άφιξή του στις ΗΠΑ στο αεροδρόμιο του Μαϊάμι και απελάθηκε πίσω στην Κωνσταντινούπολη.
► Η εθνική ομάδα της Σενεγάλης φτάνει στις ΗΠΑ για το Μουντιάλ 2026. Και τι τους περιμένει; Οι αμερικανικές αρχές τους κατεβάζουν από το αεροπλάνο για εξονυχιστικές έρευνες αποσκευών, παρεμβατικούς ελέγχους και δημόσια ταπείνωση ακριβώς πάνω στον διάδρομο προσγείωσης. Οι κορυφαίοι του αφρικανικού ποδοσφαίρου αντιμετωπίζονται με έλλειψη σεβασμού, σαν ύποπτοι. Αυτό δεν είναι «ασφάλεια». Είναι ρατσιστική αλαζονεία από τη χώρα που δίνει μαθήματα δικαιοσύνης στον κόσμο, ενώ αντιμετωπίζει τους Αφρικανούς παίκτες σαν ανθρώπους δεύτερης κατηγορίας. Η «χώρα της ελευθερίας» που εμποδίζει τους διαιτητές, ταπεινώνει τις ομάδες και δείχνει το αληθινό της πρόσωπο παγκόσμια.
► Τα μέλη της αποστολής του Ουζμπεκιστάν πέρασαν από ανιχνευτές μετάλλου και ελέγχο από αστυνομικούς και σκύλους προκειμένου να παίξουν φιλικό με την Ολλανδία στο Μανχάταν.
► Οι Ιρανοί παίκτες έλαβαν τις βίζες των ΗΠΑ, αλλά αντιμετώπισαν περιορισμούς εισόδου και εξόδου την ίδια ημέρα: Η ιρανική εθνική ομάδα δεν έλαβε άδεια διανυκτέρευσης στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Σε μια πρωτοφανή κίνηση στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου, απαγορεύτηκε στους παίκτες της ιρανικής εθνικής ομάδας να διανυκτερεύσουν στις ΗΠΑ. Οι Ιρανοί εισέρχονται στη χώρα το πρωί της ημέρας του αγώνα και αναχωρούν το βράδυ μετά τον αγώνα. Διαμένουν στην πόλη Τιχουάνα (Tijuana) του Μεξικού, ακριβώς στα σύνορα με τις ΗΠΑ. Κι όλα αυτά μετά τις πολύμηνες καθυστερήσεις στις βίζες και τη συνεχιζόμενη στρατιωτική επίθεση της Ουάσινγκτον κατά της Τεχεράνης. Σε ορισμένα μέλη της αντιπροσωπείας, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου της ιρανικής ομοσπονδίας ποδοσφαίρου Μεχντί Τατζ, δεν χορηγήθηκε καθόλου βίζα, πυροδοτώντας μια ακόμη διπλωματική διαμάχη. Το Ιράν αγωνίζεται στον Όμιλο G στο Λος Άντζελες εναντίον της Νέας Ζηλανδίας και του Βελγίου, και στη συνέχεια στο Σιάτλ εναντίον της Αιγύπτου. Όλα αυτά τα ταξίδια είναι υποχρεωμένοι οι Ιρανοί παίκτες να τα κάνουν αυθημερόν, με επιστροφή το βράδυ. Αξίζει να σημειώσουμε ότι αυτό είναι το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου στην ιστορία, όπου η χώρα υποδοχής φιλοξενεί μια ομάδα από μια χώρα με την οποία βρίσκεται σε πόλεμο.
► Εκατοντάδες οπαδοί από Μαρόκο, Σκωτία και άλλες χώρες έμειναν χωρίς βίζα λίγες μόλις μέρες πριν το ταξίδι.
► Ο Αϊτινός παίκτης Γουντενσκί Πιερ (Woodensky Pierre) έφτασε αργά λόγω μεγάλων καθυστερήσεων και εξονυχιστικών ελέγχων και έχασε προπονήσεις και ένα φιλικό.
► Ο Ελβετός Μπρέελ Εμπολό (Breel Embolo) καθυστέρησε δύο μέρες λόγω ποινικού προηγούμενου από το 2018.
► Η ομάδα της Αγγλίας έπεσε θύμα μιας απροκάλυπτης κλοπής πριν από τον πρώτο αγώνα της στο Μουντιάλ. Κλάπηκαν τα εξατομικευμένα παπούτσια των αθλητών, σχεδόν όλες οι επίσημες μπάλες του τουρνουά και μια σημαντική ποσότητα προπονητικού εξοπλισμού, όπως πίνακες τακτικής, αναλυτικός εξοπλισμός, τραπέζια μασάζ κλπ. Όλα κλάπηκαν τη νύχτα 12-13/6/26 από ένα βαν φορτηγάκι καθ’ οδόν από τη Φλόριντα προς τη βάση της ομάδας στο Κάνσας Σίτι. Σύμφωνα με την Daily Mail, τους έμεινε μόνο μία μπάλα ποδοσφαίρου. Οι Βρετανοί αξιωματούχοι ασφαλείας υποψιάζονται ότι στην κλοπή εμπλέκονται οι οδηγοί που είχαν αναλάβει την παράδοση. Το προσωπικό της ομάδας προσπάθησε επειγόντως να αντικαταστήσει τον κλεμμένο εξοπλισμό για να διασφαλίσει ότι οι προετοιμασίες για τον εναρκτήριο αγώνα εναντίον της Κροατίας δεν θα διαταραχθούν.
► Η νορβηγική ομάδα, ωστόσο, αποφάσισε να μην βασιστεί στους οικοδεσπότες και προμηθεύτηκε τα πάντα μόνη της. Έφεραν μαζί τους 300 κιλά ψάρια, 6.000 πορτοκάλια, 116 κιλά τυρί και σεφ για να τους μαγειρεύει. Είναι πιο αξιόπιστο! Αλλιώς ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να σε ταΐσουν οι ντόπιοι στη χώρα της ελευθερίας…
Οι τιμές των εισιτηρίων για τους αγώνες; Έως και έξι φορές ακριβότερα από το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2022. Κυμαίνονται μεταξύ 400 και 2000 δολαρίων!
Οι τιμές των εισιτηρίων έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα στην ιστορία του τουρνουά, προκαλώντας επικρίσεις από οπαδούς και τις ενώσεις τους. Οι Ενώσεις Καταναλωτών καταγγέλλουν ότι η μεταπώληση και η κερδοσκοπία απομακρύνουν τους φιλάθλους από τα γήπεδα. Με αυτόν τον τρόπο, η «μεγάλη γιορτή» του αθλήματος μετατρέπεται σε μια όλο και πιο ελίτ επιχείρηση, απευθυνόμενη σε όσους έχουν χρήματα.
Η Ιρανική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου δήλωσε ότι τα εισιτήρια που της είχαν διατεθεί για τους αγώνες του Μουντιάλ 2026 ακυρώθηκαν λίγες ημέρες πριν την έναρξη του κυπέλου. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, μέρος των φιλάθλων που είχαν ήδη προγραμματίσει το ταξίδι τους δεν θα καταφέρουν να παρακολουθήσουν τους αγώνες της εθνικής τους ομάδας. Σύμφωνα με τους κανονισμούς της FIFA, κάθε ομοσπονδία λαμβάνει το 8% των εισιτηρίων για τους αγώνες της ομάδας της και τα διανέμει η ίδια στους οπαδούς της.
Ο πρώην επιθετικός της Αγγλίας, Ίαν Ράιτ (Ian Edward Wright), δήλωσε για ότι το Μουντιάλ, που ξεκίνησε στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελεί ντροπή για το παγκόσμιο ποδόσφαιρο:
«Μόλις διάβασα ότι σε έναν Σομαλό διαιτητή απαγορεύτηκε η είσοδος στις ΗΠΑ. Κάθε λίγες ώρες, εμφανίζονται νέες ιστορίες. Σε οπαδούς, παίκτες, αξιωματούχους, δημοσιογράφους απαγορεύεται η είσοδος. Και τώρα και στους διαιτητές; Ξέρετε κάτι; Γελάω, αλλά δεν είναι αστείο. Αυτό δεν είναι καθόλου αστείο. Πρέπει να συζητηθεί.
Ακριβά εισιτήρια, τα πιο ακριβά εισιτήρια στην ιστορία, ακριβά καταλύματα, υπερβολικές τιμές μεταφοράς. Πρέπει να συζητηθεί. Έτσι πρέπει να συμπεριφέρονται οι οικοδεσπότες του μεγαλύτερου τουρνουά στον κόσμο;
Δεν θυμάστε πώς επιτέθηκαν όλοι στο Κατάρ; Αυτό είναι το πνεύμα του ποδοσφαίρου; Σοβαρά; Ξέρετε ποιον συμπονώ; Συμπονώ τους Αμερικανούς οπαδούς που περιμένουν απεγνωσμένα το τουρνουά. Οι οπαδοί του αμερικανικού ποδοσφαίρου που περιμένουν απεγνωσμένα το τουρνουά, και πόσο ντρέπονται! Πόσο ντρέπονται γι’ αυτό. Αυτό είναι το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Χάους. Όποιος κερδίσει αυτό το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα θα πρέπει να υπομείνει ένα πραγματικό χάος.»
Αλλά και οι τιμές των υπερατλαντικών πτήσεων έχουν αυξηθεί απότομα για τις πτήσεις προς τα αεροδρόμια των πόλεων της διοργάνωσης. Έτσι ο αριθμός των επισκεπτών-τουριστών που παρακολουθούν το Μουντιάλ στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι σημαντικά χαμηλότερος από ό,τι είχε προγραμματιστεί προηγουμένως. Συνολικά, το θερινό «φεστιβάλ του αμερικανισμού» βρίσκεται στα πρόθυρα αναταραχής εν μέσω των διαιρέσεων της χώρας, της απειλής διαμαρτυριών μεγάλης κλίμακας και της έντονης ενίσχυσης των δυνάμεων καταστολής.
.
Το Μουντιάλ δεν ήταν ποτέ μόνο ποδόσφαιρο
Πίσω από τα γκολ, τις σημαίες, τις φανέλες, το φανατισμό και τα τραγούδια, υπήρχε πάντα κάτι μεγαλύτερο: καθεστώτα που ήθελαν να προβληθούν, λαοί που ζητούσαν ανάσα, χώρες που προσπαθούσαν να προβληθούν στον κόσμο, κοινωνίες που κουβαλούσαν πληγές. Μπορεί η μπάλα να κυλούσε στο χορτάρι, αλλά γύρω της κινούνταν πάντοτε και η Ιστορία, γνωστή ή άγνωστη.
■ Το Μουντιάλ του 1934 έγινε στην Ιταλία του φασίστα Μπενίτο Μουσολίνι. Η φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι είχε ανάγκη από προβολή. Γιαυτό η Σουηδία απέσυρε την υποψηφιότητά της και έτσι η FIFA αποφασίζει να κάνει το χατίρι στον Ντούτσε, που τελικά κήρυξε την έναρξη των αγώνων.Ο Μουσολίνι είχε φτιάξει νέα γήπεδα, νέα μέσα μεταφοράς, δαπάνησε χρήματα και ήθελε φυσικά το τρόπαιο. Δεν ήταν απλώς μια αθλητική διοργάνωση. Ήταν μια τεράστια βιτρίνα του φασιστικού καθεστώτος, μια ευκαιρία να παρουσιαστεί η χώρα ως οργανωμένη, ισχυρή, πειθαρχημένη και νικήτρια. Η Ιταλία εννοείται ότι κατέκτησε το τρόπαιο, αλλά η διοργάνωση έμεινε στην ιστορία για το πώς το ποδόσφαιρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μηχανισμός εικόνας. Το στάδιο ήταν σκηνή πολιτικής επίδειξης ενός επικίνδυνου εγκληματικού καθεστώτος.
Αλλά με όσα έγιναν στην φασιστική Ιταλία μπήκαν ιδέες και στους επόμενους διοργανωτές. Επειδή δηλαδή το Μουντιάλ και το ποδόσφαιρο είναι δημοφιλές παγκοσμίως, πολύ εύκολα η διοργάνωση του Παγκόσμιου Κυπέλλου μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο εξουσίας.
■ Δύο χρόνια πριν από τη διοργάνωση του 1962, η Χιλή είχε χτυπηθεί από τον ισχυρότερο σεισμό που έχει καταγραφεί ποτέ. Τον μεγάλο σεισμό στις 2 Μάη του 1960, που είχε ισχύ 9,5 της κλίμακας Ρίχτερ και προκάλεσε και τσουνάμι με κύματα ύψους 25 μέτρων. Η χώρα ήταν πληγωμένη, με περισσότερους από 6.000 νεκρούς, με κατεστραμμένες υποδομές και τεράστιες οικονομικές και άλλες ανάγκες. Κι όμως, επέμεινε να διοργανώσει το Μουντιάλ του 1962. Ο πρόεδρος Χόρχε Ροντρίγκες (Jorge Alessandri Rodríguez) εκπρόσωπος της πολιτικής και οικονομικής ελίτ της χώρας, επέμενε στην ανάληψη της διοργάνωσης για να αποδείξει ότι κι αν έπεσε η χώρα, μπορούσε να σηκωθεί και να ανταπεξέλθει. Εκείνο το Μουντιάλ δεν ήταν το πιο λαμπερό. Ήταν όμως από τα πιο συμβολικά. Η ηγεσία μιας χώρα που είχε γονατίσει από τη φύση και την τεράστια φτώχεια και ένδεια του πληθυσμού, δαπάνησε εκατομμύρια και χρησιμοποίησε το ποδόσφαιρο για να πει στον κόσμο ότι μπορεί.
■ Το 1978, η Αργεντινή κατέκτησε το Μουντιάλ μέσα στο ίδιο της το σπίτι. Χουντιάλ το ονόμασε ο κόσμος. Ο επικεφαλής της αργεντίνικης χούντας στρατηγός Χόρχε Βιντέλα (Jorge Rafael Videla) «αξιοποιεί» τη διοργάνωση για να ξεχαστούν η τυραννική διακυβέρνηση, η ανέχεια και η χρεωκοπία της χώρας «Στο Μουντιάλ θα παίξουμε 25 εκατ Αργεντινοί» έλεγε. Η Αργεντινή εννοείται ότι κέρδισε το τρόπαιο. Στις εξέδρες υπήρχαν πανηγυρισμοί, τραγούδια, δάκρυα χαράς. Λίγο πιο έξω όμως υπήρχε μια άλλη πραγματικότητα: η στρατιωτική δικτατορία, οι διώξεις, οι εξαφανισμένοι αντιστασιακοί, ο φόβος και η τρομοκρατία. Η εικόνα της γιορτής συνυπήρχε με τη βία του δικτατορικού καθεστώτος. Και αυτό κάνει εκείνη τη διοργάνωση μία από τις πιο σκοτεινές στην ιστορία του θεσμού. Στη διάρκεια του Χουντιάλ του 1978 κανένας δεν μιλούσε για τους 16.000 εξαφανισμένους από τότε που είχε αναλάβει η Χούντα, τις χιλιάδες των κρατουμένων, τους βασανισμούς, τις συγκλονιστικές μαρτυρίες για τους ματωμένους αγωνιστές, ενώ η χρήση της «φιέστας» για τον εξωραϊσμό του τυραννικού καθεστώτος πραγματοποιήθηκε υποδειγματικά. Το αιματοβαμμένο καθεστώς εισέπραξε τις εικόνες που επιδίωκε και ο κόσμος, για άλλη μια φορά, είδε πόσο εύκολα ένα γήπεδο γεμάτο φωνές μπορεί να σκεπάσει τις φωνές των βασανισμένων και κυνηγημένων ανθρώπων που δεν ακούγονται.
■ Το 2010, το Μουντιάλ πήγε για πρώτη φορά στην Αφρική. Και όχι σε οποιαδήποτε χώρα. Πήγε στη Νότια Αφρική, μια χώρα που λίγα χρόνια νωρίτερα ήταν διεθνές σύμβολο φυλετικού διαχωρισμού και απαρτχάιντ. Η διοργάνωση δεν έλυσε τα προβλήματα της χώρας. Δεν εξαφάνισε τις ανισότητες, ούτε τις πληγές της Ιστορίας που έμεναν ακόμη ανοιχτές. Όμως είχε τεράστια συμβολική δύναμη. Ήταν μια στιγμή αναγνώρισης. Μια ήπειρος που για χρόνια βρισκόταν στο περιθώριο της ποδοσφαιρικής εξουσίας, μπήκε στο κέντρο της σκηνής. Οι βουβουζέλες μπορεί να μας έγιναν φρικτός εφιάλτης που επέστρεφαν στον ύπνο μας και μας ξυπνούσαν ιδρωμένους, αλλά πίσω από τον εκνευριστικό τους ήχο υπήρχε κάτι βαθύτερο: η ανάγκη μιας χώρας και μιας ηπείρου να ακουστούν.
■ Το Μουντιάλ του 2022 στο Κατάρ ήταν ίσως η πιο χαρακτηριστική σύγχρονη εκδοχή εμπορευματοποίησης του θεσμού. Από τη μια, υπερσύγχρονα στάδια, τεράστιες χλιδάτες παραγωγές, αστραφτερό παγκόσμιο θέαμα. Από την άλλη, ατέλειωτα ερωτήματα για τα εργασιακά δικαιώματα, τους μετανάστες εργάτες, τους θανάτους των εργαζομένων, τις ανύπαρκτες ελευθερίες, τον τρόπο με τον οποίο το ποδόσφαιρο χρησιμοποιείται για διεθνή εικόνα και επιρροή. Το Σύνταγμα της χώρας επιβεβαιώνει το καθεστώς του Κατάρ ως απόλυτη Μοναρχία, αφού ο Εμίρης ελέγχει όλες τις εξουσίες. Διορίζει την κυβέρνηση και το 1/3 των μελών της «συμβουλευτικής συνέλευσης» (Σούρα). Η οποία με 30 μέλη εκλεγμένα και 15 διορισμένα, μπορεί θεωρητικά, μόνο με πλειοψηφία να μπλοκάρει σχέδιο νόμου και με πλειοψηφία 2/3 να καθαιρέσει πρωθυπουργό ή υπουργό. Επισήμως ισχύει ο ισλαμικός νόμος της «σαρίας», με τις γνωστές ποινές. Οι γυναίκες έχουν ελάχιστα δικαιώματα, αφού λογίζονται ως ιδιοκτησία του συζύγου τους, ενώ η μαρτυρία τους στα δικαστήρια έχει τη μισή αξία από εκείνη του άντρα. Μόλις το 1999 απόκτησαν δικαίωμα ψήφου. Τον Απρίλη του 2003, εκλέχθηκε η πρώτη γυναίκα υπουργός στις δεύτερες εκλογές για τα δημοτικά συμβούλια του Κατάρ. Ήταν το Μουντιάλ της σκοτεινής λάμψης, αλλά και της κοινωνικής και ανθρωπιστικής αμηχανίας. Έδειξε πόσο μεγάλο έχει γίνει το προϊόν «ποδόσφαιρο» και ταυτόχρονα πόσο δύσκολο είναι πια να παριστάνουμε ότι η γιορτή δεν έχει κόστος. Και μάλιστα κόστος σε ανθρώπινες ζωές.
Το πολιτικό παρασκήνιο
Όπως θα σας είναι ήδη γνωστό, φέτος έχουμε τρεις διοργανώτριες χώρες, 48 ομάδες και ένα τρόπαιο! Το Μουντιάλ 2026 ξεκίνησε σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό και κρατάει προσηλωμένους τους ποδοσφαιρόφιλους για περισσότερο από ένα μήνα, καθώς ο νέος κάτοχος του τροπαίου θα ανακηρυχθεί στις 19 Ιούλη 2026.
Ωστόσο και αυτό το Μουντιάλ της δήθεν «απολίτικης» FIFA, είναι δεμένο με τις γενικότερες αντιθέσεις και τα πολιτικά παιχνίδια, καθώς επανέφερε το κέντρο βάρους του παγκόσμιου αθλητισμού στο έδαφος των ΗΠΑ και στη δική τους πολιτική «ατζέντα».
Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία το Μουντιάλ που συνδιοργανώνεται από τρεις χώρες ξεπερνώντας τον μέγιστο αριθμό διοργανωτών μέχρι σήμερα, που ήταν δύο το 2002 με την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Επίσης, για πρώτη φορά παίρνουν μέρος 48 ομάδες, αντί για 32 που ίσχυε μέχρι την προηγούμενη διοργάνωση, μετά την απόφαση της FIFA να ανοίξει τον αριθμό συμμετοχών, ενώ μάλιστα μελετάει ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση μελλοντικά. Ίσως να συμμετέχουν 64 χώρες το 2034.
Την ίδια στιγμή η παρουσία των ΗΠΑ ως συνδιοργανώτριας χώρας σε μια περίοδο όξυνσης των ανταγωνισμών ανάμεσα στα καπιταλιστικά κράτη παγκοσμίως έχει ήδη στιγματίσει τη διοργάνωση, με την αμερικανική κυβέρνηση να βρίσκει στο φετινό Μουντιάλ την καλύτερη «βιτρίνα» για επικοινωνιακή προώθηση αρκετών σχεδιασμών της σε εξωτερική και εσωτερική πολιτική.
Με τη διοργάνωση να έχει βρεθεί στο επίκεντρο, τουλάχιστον την τελευταία διετία, για μια σειρά λόγους που όχι μόνο δεν σχετίζονταν με το αγωνιστικό μέρος αλλά αντίθετα είχαν πολυεπίπεδες διαστάσεις τόσο στις ΗΠΑ όσο και παγκόσμια, ξεκίνησε τοΜουντιάλ 2026.
Καιρό πριν την έναρξή του το φετινό Μουντιάλ είχε ήδη αποκτήσει ξεχωριστή θέση στην ιστορία του θεσμού, και λογίζεται ως σημείο καμπής από την αρχή της διοργάνωσης το 1930. Οι αλλαγές ήρθαν ως αποτέλεσμα των σχεδιασμών της διοργανώτριας Παγκόσμιας Συνομοσπονδίας Ποδοσφαίρου, με βασικό γνώμονα την μεγαλύτερη εμπορευματοποίησης, την περαιτέρω αύξηση των έτσι κι αλλιώς τεράστιων κερδών που προσφέρει η διοργάνωση. Σκοπός ήταν επίσης να ενισχύσουν τον ρόλο και τη δυναμική της FIFA στην «πίτα» των κερδών του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, ειδικά έναντι της βασικής της αντιπάλου, της Ευρωπαϊκής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (UEFA).
Εκτός από όλα τα άλλα, η φετινή διοργάνωση είχε και αρκετό «ζουμί» σε ό,τι αφορά τη σύνδεσή της με τους οξυμένους ανταγωνισμούς των ιμπεριαλιστών, ιδιαίτερα σήμερα, σε έναν κόσμο που φλέγεται σχεδόν σε κάθε του πλευρά. Κάτι που δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, αλλά έναν ακόμα κρίκο στην αλυσίδα που ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες θέλει τις παγκόσμιου ενδιαφέροντος αθλητικές διοργανώσεις να λειτουργούν ως πρόσφορο έδαφος για τη διεξαγωγή επικοινωνιακών παιχνιδιών, και ως βιτρίνα των γενικότερων γεωστρατηγικών σχεδιασμών, αλλά και των πολεμικών και εμπορικών συγκρούσεων ανάμεσα στις μεγάλες καπιταλιστικές χώρες και τα κράτη που επιρρεάζουν.
Ειδικά στην περίπτωση του Μουντιάλ —να μην ξεχνάμε ότι είναι η δεύτερη πιο δημοφιλής αθλητική διοργάνωσης στον κόσμο, μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες— η ιστορία του είναι δεμένη με τις γενικότερες αντιθέσεις και τα πολιτικά παιχνίδια.
Πολύ πριν από το σφύριγμα της έναρξης του πρώτου αγώνα και τις ενέργειες των ποδοσφαιριστών, το σίγουρο είναι ότι αυτός που έχει εξελιχθεί σε πρωταγωνιστή της φετινής διοργάνωσης είναι ο Αμερικανός παιδόφιλος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Σε αγαστή συνεργασία με τη διοργανώτρια FIFA, η κυβέρνηση των ΗΠΑ βρήκε πολλές φορές στη διοργάνωση το καλύτερο άλλοθι για να περάσει ή να εξωραΐσει γενικότερους επιθετικούς σχεδιασμούς. Είτε αυτοί αφορούν στην πολιτική της κυβέρνησης στο εσωτερικό των ΗΠΑ είτε σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Η συγκυρία της διοργάνωσης από ΗΠΑ, Μεξικό και Καναδά έδειξε να λειτουργεί ως βιτρίνα για την κυβέρνηση Τραμπ προκειμένου να ενισχύσει την εμπορική συμφωνία των τριών χωρών μέσω της USMCA (United States–Mexico–Canada Agreement), παρακάμπτοντας επιφυλάξεις των άλλων δύο κυβερνήσεων ή ακόμα και αντιπαραθέσεις. Με το πρόσχημα την ασφάλεια της διοργάνωσης η ακροδεξιά κυβέρνηση Τραμπ κατάφερε να πετύχει συμφωνίες για την περαιτέρω ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας των τριών χωρών, ακόμα και σε ζητήματα που μέχρι πρότινος αποτελούσαν «αγκάθια» μεταξύ των εμπλεκόμενων, όπως οι διαδικασίες έκδοσης βίζας.
Αλλά και στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής η παγκόσμια γιορτή του ποδοσφαίρου έδωσε στην αμερικανική κυβέρνηση την ευκαιρία να κάνει τα δικά της επικοινωνιακά παιχνίδια, ανάλογα και με τη φάση των ανταγωνισμών κάθε φορά, όπως συνέβη στην περίπτωση του Ιράν, που αρχικά βρέθηκε «στον αέρα» ακόμα και η συμμετοχή του στη διοργάνωση, μέχρι τελικά να υποχρεωθεί να αλλάξει έδρα παραμονής και να μεταβεί στο Μεξικό, αντί για τις ΗΠΑ, όπως είχε προγραμματιστεί αρχικά.
Εννοείται ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν άφησε την ευκαιρία του Μουντιάλ ανεκμετάλλευτη και για την περαιτέρω ενίσχυση του «δόγματος» MAGA (Make America Great Again), επιλέγοντας να προωθήσει τις ΗΠΑ ως τον απόλυτο πρωταγωνιστή της διοργάνωσης, ειδικά στα βασικά ζητήματα (θέματα οικονομικά και ασφάλειας), υποβαθμίζοντας σε «βοηθητικό» ρόλο τις άλλες δύο συνδιοργανώτριες χώρες, το Μεξικό και τον Καναδά. Για το συγκεκριμένο ζήτημα μάλιστα ο ιταλός πρόεδρος της FIFA Τζιάνι Ινφαντίνο (Giovanni Vincenzo “Gianni” Infantino) δέχτηκε αρκετές επικρίσεις, ειδικά από τους άλλους δύο συνδιοργανωτές, ότι έκανε τα «στραβά μάτια» απέναντι στις πρακτικές «καπελώματος» των ΗΠΑ.
Εκτός των οικονομικών ζητημάτων, ο τομέας που έδειξε να αποτελεί βούτυρο στο ψωμί για τους σχεδιασμούς της κυβέρνησης των ΗΠΑ ήταν τα μέτρα ασφαλείας της διοργάνωσης, τόσο ως προς το υπέρογκο κόστος και τη διακίνηση τεράστιων ποσών για την υλοποίησή τους όσο και αναφορικά με τους πειραματισμούς με νέες τεχνολογίες με απώτερες βλέψεις, τα οποία έρχονται για να μείνουν. Εξάλλου τα μέτρα ασφαλείας αποτελούν νευραλγικό τομέα στις παγκοσμίου ενδιαφέροντος αθλητικές διοργανώσεις, με πρόσχημα τον φόβο για τρομοκρατικές επιθέσεις…
Το φετινό Μουντιάλ διεξάγεται σε περίοδο όξυνσης των ανταγωνισμών και με τον πόλεμο των ΝΑΤΟϊκών ιμπεριαλιστών σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία, παρά τις όποιες «συμφωνίες εκεχειρίας». Ηλίου φαεινότερον ότι τα μέτρα ασφαλείας ξεπερνούν κατά πολύ κάθε προηγούμενο αντίστοιχο παράδειγμα σε αθλητικές διοργανώσεις και όχι μόνον. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ εκμεταλλεύεται συγκεκριμένα μέτρα για το Μουντιάλ 2026 ως «κερκόπορτα» για μόνιμη επέκταση των μηχανισμών παρακολούθησης, όπως και σε ό,τι αφορά την εφαρμογή της σκληρής πολιτικής της στο μεταναστευτικό και στην «εθνική ασφάλεια». Ανάμεσα στα πολλά που έλαβαν χώρα με αφορμή την άφιξη φιλάθλων από όλον τον κόσμο στις τρεις διοργανώτριες χώρες —και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ—, ξεχωρίζει η μετατροπή σε υποχρεωτικού από την αμερικανική κυβέρνηση του ψηφιακού «φακελώματος» μέσω του αυτοματοποιημένου συστήματος ελέγχου κι έγκρισης ταξιδιού «Ηλεκτρονικό Σύστημα για Ταξιδιωτική Άδεια» (Electronic System for Travel Authorization, ESTA) της Αμερικάνικης Υπηρεσίας Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων. Αυτή η ψηφιακή εφαρμογή καθορίζει αν οι επισκέπτες από συγκεκριμένες χώρες δικαιούνται να εισέλθουν στις ΗΠΑ. Με βάση το ESTA οι ΗΠΑ κατάφεραν να μετατρέψουν σε υποχρεωτική τη μέχρι πρότινος προαιρετική παροχή στοιχείων για τα κοινωνικά δίκτυα των επισκεπτών, όπως και να καθιερωθεί το «πενταετές ιστορικό». Οι φίλαθλοι που θέλουν να επισκεφθούν τη διοργάνωση υποχρεώνονται να δηλώσουν τις διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τους, τα τηλέφωνά τους και τα προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα που χρησιμοποιούν κατά τα τελευταία πέντε χρόνια. Το τελευταίο μάλιστα έχει έντονες προκαλέσει αντιδράσεις τόσο εντός των ΗΠΑ όσο και σε ευρωπαϊκές χώρες, με κοινωνικούς φορείς να κάνουν λόγο για «μέτρο μαζικής ψηφιακής επιτήρησης» από πλευράς των ΗΠΑ.
Πρωταγωνιστικό ρόλο στα μέτρα ασφαλείας στο φετινό Μουντιάλ παίζουν και οι τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης (artificial intelligence, ΑΙ), δημιουργώντας νέους μηχανισμούς επιτήρησης και καταστολής και, φυσικά, ιδιαίτερα «χρήσιμους» δρόμους στην αστική τάξη και τους κυβερνητικούς μηχανισμούς της για μελλοντική προφύλαξη διαφόρων σχεδιασμών τους.
Στο σύνολο όλων όσων ήδη εφαρμόζονται στη διοργάνωση, ξεχωρίζει το μέτρο της ταυτοποίησης ατόμων σε πραγματικό χρόνο. Αυτό γίνεται με χιλιάδες κάμερες ΤΝ να «σκανάρουν» συνεχώς το πλήθος και να μπορούν να ανακαλύψουν άτομα που μπορεί να βρίσκονται σε «μαύρες λίστες» των διαφόρων υπηρεσιών τους. Στην προκειμένη περίπτωση χρησιμοποιούν το άλλοθι των χούλιγκανς. Μάλιστα αυτός ο εξοπλισμός και τα νομικά «παραθυράκια» χρήσης του θα παραμείνουν στην κατοχή των αρχών των ΗΠΑ, ενισχύοντας μόνιμα το δίκτυο εγχώριας παρακολούθησης των Αμερικανών πολιτών. Αντίθετα, σε Καναδά και Μεξικό, κάτω από το βάρος των έντονων λαϊκών αντιδράσεων, η εφαρμογή του μέτρου βρίσκεται ακόμη «στον αέρα».
Δεν θα μπορούσε βέβαια ανάμεσα σε όλα αυτά τα «δημοκρατικά» καλούδια, να λείψει κι ένα ιδιαίτερο και ξεχωριστό κομμάτι, το αμιγώς επιχειρησιακό σκέλος των μέτρων ασφαλείας, με τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Αστυνομία και τις Μυστικές Υπηρεσίες να βρίσκονται σε κατάσταση επιχειρησιακής ετοιμότητας που θυμίζει πόλεμο. Έτσι έχουμε παρουσία και μετακίνηση πυραύλων, συστημάτων αντιμετώπισης UAV (μη επανδρωμένα ιπτάμενα αντικείμενα), μετακίνηση ολόκληρων ταξιαρχιών κλπ. Σίγουρα όλη αυτή η στρατιωτική κινητικότητα δεν έχει να κάνει μόνον με τη διεξαγωγή του ποδοσφαιρικού Μουντιάλ. Άλλωστε, την μπάλα την έχουν χάσει προ πολλού! #
