Ένα μικρό σχόλιο για να δούμε πώς η απέλαση του Άλεξ Σάαμπ (Alex Nain Saab Morán, 21/12/1971-) εξασθενίζει την Βολιβαριανή Επανάσταση.
Η πρόσφατη απέλαση του Άλεξ Σάαμπ από το Καράκας προς τις ΗΠΑ, στις 16 Μάη 2026, προκάλεσε σοκ, σύγχυση, οργή και έντονη συζήτηση σε διάφορους τομείς του διεθνούς κινήματος αλληλεγγύης, καθώς επίσης και κυρίως στους ίδιους τους Βενεζουελάνους.
Ο επιχειρηματίας με καταγωγή από την Κολομβία, είχε συλληφθεί το 2021 και φυλακιστεί στις ΗΠΑ, που τον κατηγορούσαν πως είχε δημιουργήσει σύστημα κατάχρησης ανθρωπιστικής βοήθειας προς όφελος του προέδρου Μαδούρο (Nicolás Maduro Moros, 23/11/1962-) και της κυβέρνησής του. Ανταλλάχτηκε τον Δεκέμβρη του 2023 με δέκα Αμερικανούς οι οποίοι ήταν φυλακισμένοι στη Βενεζουέλα. Ο Άλεξ Σάαμπ είχε ενισχύσει τους δεσμούς της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας και του Ιράν. Διορίστηκε υπουργός Βιομηχανίας και Εθνικής Παραγωγής της Βενεζουέλας την περίοδο 2024–2026. Ο Σάαμπ απομακρύνθηκε από τη θέση του πριν περάσουν δυο βδομάδες από την τρομοκρατική επιχείρηση της απαγωγής του προέδρου Μαδούρο και της γυναίκας του και πρώην προεδρίνας του κοινοβουλίου της χώρας Σίλια Φλόρες (Cilia Adela Flores de Maduro, 15/10/1956-) στις 3 Γενάρη 2026 και οι οποίοι για 143 ημέρες βρίσκονται μέχρι σήμερα φυλακισμένοι στις ΗΠΑ.
.
Μάλιστα τη Δευτέρα 18/5/2026, ο πρώτος αντιπρόεδρος του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας (Partido Socialista Unido de Venezuela, PSUV), Ντιοσντάντο Καμπέγιο (Diosdado Cabello Rondón, 15/4/1963-), δήλωσε ότι η απέλαση του Σάαμπ είναι σύμφωνη με το ισχύον νομικό πλαίσιο και βασίζεται στις διατάξεις του Συντάγματος της Βενεζουέλας. Επέμεινε ότι ο Σάαμπ δεν έχει βενεζουελάνικη υπηκοότητα και ότι τα μητρώα πολιτικής ταυτότητας δεν περιέχουν κανένα αρχείο που να πιστοποιεί την ιδιότητά του ως υπηκόου της χώρας! Ο Καμπέγιο δήλωσε ότι ο Σάαμπ εισήλθε και δραστηριοποιήθηκε στη Βενεζουέλα χρησιμοποιώντας πλαστό έγγραφο ταυτότητας με ημερομηνία έκδοσης το 2004, το οποίο δεν διαθέτει νομική βάση από την Υπηρεσία Ταυτοποίησης, Μετανάστευσης και Αλλοδαπών (Servicio Administrativo de Identificación, Migración y Extranjería – SAIME). Η αποκάλυψη αυτή εξέπληξε πολλούς Βενεζουελάνους, γιατί όλοι γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση τον είχε προηγουμένως διορίσει πρέσβη και υπουργό, παρά το ότι επί χρόνια γινόταν αναφορές των μέσων ενημέρωσης σχετικά με την αλλοδαπή του ιδιότητα. Μάλιστα ο Καμπέγιο επικαλέστηκε το άρθρο 271 του Συντάγματος για να δικαιολογήσει την ενέργεια αυτή, το οποίο απαγορεύει ρητά την άρνηση έκδοσης αλλοδαπών πολιτών που κατηγορούνται για διεθνή εγκλήματα, όπως ξέπλυμα χρήματος, διακίνηση ναρκωτικών, οργανωμένο έγκλημα, καθώς και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων άλλων κρατών. Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα, η αναπληρώτρια του προέδρου Ντέλσι Ροντρίγκες (Delcy Eloína Rodríguez Gómez, 18/5/1969-) χαρακτήρισε το μέτρο ως διαδικασία απέλασης και όχι ως έκδοση. [Να σημειώσουμε εδώ, ότι η βασική διαφορά είναι ότι η απέλασηείναι μια κυριαρχική πράξη ενός κράτους για λόγους δημοσίας τάξης ή ασφαλείας, ενώ η έκδοσηείναι μια νομική διαδικασία συνεργασίας μεταξύ κρατών, όπου ένα πρόσωπο παραδίδεται προκειμένου να δικαστεί ή να εκτίσει την ποινή του για ένα ποινικό αδίκημα.]
Οι ΗΠΑ κατηγορούν τον Σάαμπ για διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος σε σχέση με κρατικές συμβάσεις της Βενεζουέλας. Αλλά για πολλούς ανθρώπους στη Βενεζουέλα και στην αριστερά σε ολόκληρον τον κόσμο, ο Σάαμπ κατέληξε να συμβολίζει κάτι μεγαλύτερο από έναν απλό επιχειρηματία: τον ευρύτερο αγώνα ενάντια στις κυρώσεις, την κυριαρχία και την ικανότητα της Βενεζουελάνικης Βολιβαριανής Επανάστασης να επιβιώσει υπό εξαιρετικές οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις.
Οι Βενεζουελάνοι βιώνουν μία από τις πιο επιθετικές εκστρατείες οικονομικού πολέμου, αποσταθεροποίησης και στρατιωτικής πίεσης στη σύγχρονη ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Η Βολιβαριανή Επανάσταση δεν επέζησε της τελευταίας δεκαετίας του οικονομικού πολέμου των ΗΠΑ χωρίς αντιφάσεις. Και μάλιστα επέζησε χάρη στον αυτοσχεδιασμό, την εξάντληση, την αφοσίωση, τον φόβο, τις κυρώσεις, τη μετανάστευση, την επιμονή και μια σχεδόν αβάσταχτη εθνική κόπωση που λίγοι εκτός της χώρας μπορούν να κατανοήσουν πραγματικά.
Οι ΗΠΑ δεν περιορίστηκαν απλώς στο να επιβάλουν οικονομικές κυρώσεις στη Βενεζουέλα. Προσπάθησαν κυριολεκτικά να την καταστρέψουν. Πάγωσαν εθνικά περιουσιακά στοιχεία, επιδίωξαν ανοιχτά την αλλαγή καθεστώτος, υποστήριξαν παράλληλες «κυβερνήσεις» και αχυράνθρωπους, στραγγάλισαν οικονομικά τη χώρα και, τελικά ξεκίνησαν μια γκανκστερική στρατιωτική επιχείρηση για να απαγάγουν τον πρόεδρο Μαδούρο και την πρώτη κυρία Σίλια Φλόρες από το έδαφος της Βενεζουέλας.
Για να καταλάβει κανείς γιατί ο Σάαμπ έγινε μια τόσο ισχυρή προσωπικότητα, πρέπει πρώτα να κατανοήσει τι έγινε η Βενεζουέλα κάτω από το καθεστώς των κυρώσεων: μια χώρα που αναγκάστηκε να λειτουργήσει με διάφορους τρόπους σε κατάσταση επιβίωσης.
Και τώρα, μετά την απέλαση του Σάαμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις αυξανόμενες κατηγορίες εναντίον της Ντέλσι Ροντρίγκες, βλέπω πολλούς να μιλούν με την αυτοπεποίθηση που προσφέρει η εκ των υστέρων γνώση. Σαν να ήταν πάντα όλα προφανή…
Τους τελευταίους μήνες πολλοί διεθνείς αναλυτές χαρακτήρισαν την κατάσταση που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση των υποστηρικτών του Τσάβες (Hugo Rafael Chávez Frías, 28/07/1954-5/3/2013), με επικεφαλής την «ρεαλίστρια τεχνοκράτη» (όπως αποκαλούν τα ΜΜΕ στη δύση) τη Ντέλσι Ροντρίγκες, ως στρατηγική υποχώρηση κάτω από την απειλή των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων. Ωστόσο τελευταία αρκετοί παρατηρητές έχουν εγκαταλείψει αυτήν την ερμηνεία, χαρακτηρίζοντας χωρίς περιστροφές την τρέχουσα κατάσταση στην οποία εισέρχεται ο λαός της Βενεζουέλας, εξαιτίας της κυβέρνησής του, ως μια νέα μορφή αποικιακού προτεκτοράτου.
Όλοι δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε και να επεξεργαστούμε τα γεγονότα αυτήν τη στιγμή. Όλοι είχαμε ζητήσει την απελευθέρωση του Άλεξ Σαάμπ όταν συνελήφθη στο Πράσινο Ακρωτήρι, στο αποκορύφωμα της εκστρατείας «μέγιστης πίεσης» της κυβέρνησης Τραμπ εναντίον της Βενεζουέλας. Εκείνην την εποχή, η πραγματικότητα για πολλούς από εμάς τους υποστηρικτές της Βολιβαριανής Επανάστασης ήταν, ότι ο Σάαμπ ήταν ένας Βενεζουελανός διπλωμάτης που βοηθούσε τη χώρα να αντιμετωπίσει τις κυρώσεις.
Πρόσφατα, ο πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης της Βενεζουέλας, Χόρχε Ροντρίγκες (Jorge Jesús Rodríguez Gómez, 9/11/1965-), δήλωσε δημοσίως ότι ο Άλεξ Σάαμπ διατηρούσε σχέσεις με αμερικανικές υπηρεσίες από το 2019. Αυτές οι αποκαλύψεις, σε συνδυασμό με την απέλαση του Σάαμπ, έχουν δημιουργήσει οδυνηρά ερωτήματα για πολλούς ανθρώπους που πέρασαν χρόνια υπερασπιζόμενοι τον Σάαμπ δημόσια.
Τι γνωρίζαμε και τι γνωρίζουμε πραγματικά; Τι είδους συμβιβασμοί γίνονταν και γίνονται μέσα σε μια χώρα που προσπαθεί να επιβιώσει υπό πολιορκία; Αυτά είναι οδυνηρά ερωτήματα. Και αυτή τη στιγμή, εξακολουθούν να υπάρχουν πολύ περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.
Ίσως έγιναν οδυνηροί συμβιβασμοί. Ίσως ο Σάαμπ δεν ήταν ποτέ αυτό που πολλοί πιστεύαμε ότι ήταν. Ίσως συνέβησαν σοβαρές προδοσίες. Ίσως η απέλαση ήταν δικαιολογημένη ή αναγκαστική.
Ίσως υπάρχουν πραγματικότητες πίσω από κλειστές πόρτες στις οποίες οι απλοί Βενεζουελάνοι και οι αλληλέγγυοι σε όλον τον κόσμο δεν έχουν πρόσβαση. Ή ίσως η απόφαση ελήφθη μέσα σε μια αδύνατη πραγματικότητα, όπου η αποτροπή ενός ευρύτερου πολέμου, μιας βαθύτερης κατάρρευσης και ακόμη μεγαλύτερης βλάβης για τους απλούς Βενεζουελάνους έγινε πιο επείγουσα και αναγκαστική. Κι αυτό γιατί από την απαγωγή του Μαδούρο, η Βενεζουέλα δεν λειτουργεί σε ένα κλίμα ελευθερίας. Λειτουργεί υπό συνεχή απειλή.
.
Άνθρωποι που υπερασπίζονταν τον Σάαμπ για χρόνια, αντιμετωπίζουν τώρα την πιθανότητα να τους έχουν αποκρύψει ορισμένα στοιχεία της ιστορίας. Άλλοι μετατρέπουν την αβεβαιότητα σε κατηγορίες προδοσίας εναντίον της Ντέλσι Ροντρίγκες και ολόκληρης της κυβερνητικής ηγεσίας.
Και βέβαια είναι εύκολο να απαιτείς αδιάλλακτο ηρωισμό από μια χώρα που δέχεται επίθεση, όταν δεν είσαι εσύ αυτός που φέρει την ευθύνη να αποτρέψει εκατομμύρια ανθρώπους από το να πέσουν σε ακόμη μεγαλύτερη φτώχεια και καταστροφή.
Από τη σκοπιά της διεθνούς αλληλεγγύης, καταλαβαίνουμε ότι δεν ήταν ποτέ εύκολο να βλέπουμε τη Μπολιβαριανή Επανάσταση να αντιστέκεται στη συνεχή ιμπεριαλιστική πίεση και τον ασφυκτικό αποκλεισμό. Ωστόσο, η πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης της Βενεζουέλας υπό την ηγεσία της Ντέλσι Ροντρίγκες να απελάσει/εκδώσει τον Κολομβιανό-Βενεζουελάνο Άλεξ Σαάμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μία από εκείνες τις στιγμές που μας υποχρεώνει να προβληματιστούμε προσεκτικά, να επανεξετάσουμε ορισμένες θέσεις και να μιλήσουμε με ειλικρίνεια, ως άνθρωποι που επιθυμούν ειλικρινά να δουν την Βολιβαριανή επαναστατική διαδικασία να επιβιώνει.
Σίγουρα υπάρχει κάτι επικίνδυνο στον τρόπο με τον οποίο τόσοι πολλοί βιάζονται να βγάλουν οριστικά συμπεράσματα, ενώ αποσπασματικές πληροφορίες, κατηγορίες, διαρροές και πολιτικές αφηγήσεις εξακολουθούν να συγκρούονται σε πραγματικό χρόνο.
Ίσως έρθει κάποια στιγμή για μια πιο εμπεριστατωμένη κριτική της Ντέλσι Ροντρίγκες και άλλων ηγετικών προσώπων της σοσιαλδημοκρατίας και του ρόλου τους, που λειτουργούν στο πλαίσιο της Βολιβαριανής επαναστατικής διαδικασίας. Ίσως νέες πληροφορίες να διασαφηνίσουν τελικά τις πραγματικότητες που σήμερα παραμένουν σκοτεινές λόγω αντιφάσεων, μυστικότητας, πιέσεων και πολέμου.
Πρώτα απ’ όλα, να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτό δεν αποτελεί καμιά μομφή εναντίον του λαού της Βενεζουέλας, ούτε εναντίον της ιστορικής νομιμότητας του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα του. Τα συμβούλια των γειτονιών (consejos comunales), οι οργανώσεις της βάσης, η Εθνική Μπολιβαριανή Πολιτοφυλακή(Milicia Nacional Bolivariana – ΜΝΒ) και η λαϊκή αντίσταση συνεχίζουν να αποτελούν την καρδιά αυτού του συστήματος που προσπάθησε να χτίσει ο οραματιστής επαναστάτης Ούγκο Τσάβες. Ωστόσο, η έκδοση του Άλεξ Σαάμπ αποτελεί ένα σοβαρό πολιτικό και στρατηγικό λάθος που αξίζει να το σχολιάσουμε.
Σίγουρα υπάρχει σε όλους μας μια περιορισμένη πολιτική μυωπία στο να συζητάμε τις εσωτερικές αντιφάσεις της Βενεζουέλας, παραλείποντας εντελώς από την εικόνα την ευρύτερη πραγματικότητα της πίεσης και του εξαναγκασμού εκ μέρους των ΗΠΑ. Κι αυτό γιατί ανεξάρτητα από το τι μπορεί τελικά να αποκαλυφθεί και να είναι η πραγματικότητα για τον Άλεξ Σάαμπ, η ευρύτερη πραγματικότητα παραμένει αμετάβλητη: η Βενεζουέλα βρίσκεται επί χρόνια σε καθεστώς κυρώσεων, αποσταθεροποίησης, οικονομικού στραγγαλισμού, απόπειρες πραξικοπήματος, διεθνή απομόνωση και άμεσης στρατιωτικής επέμβασης. Ο επιτιθέμενος ιμπεριαλισμός δεν έχει εξαφανιστεί από την συνολική εικόνα.
Μπορεί να είναι δύσκολο να μην θεωρήσουμε τη νέα φυλάκιση του Άλεξ Σαάμπ στις ΗΠΑ ως μια απογοητευτική υποταγή στην αμερικανική πίεση, αφού τόσοι πολλοί σε όλον τον κόσμο αγωνιστήκαμε για την ελευθερία του, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε το έργο που έχουμε μπροστά μας. Αν θέλουμε πραγματικά να τερματίσουμε την αμερικανική επιθετικότητα εναντίον της Βενεζουέλας, δεν πρέπει να αφήσουμε να κλονιστεί η αλληλεγγύη μας προς τον λαό της Βενεζουέλας. Αυτός ο λαός μας έδειξε πώς διατηρείται μια επανάσταση μέσω αντιφάσεων και αυτό ακριβώς πρέπει να κάνουμε.
Και σαφώς κάνουμε μια αναφορά στη αντίφαση αυτήν, που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Για χρόνια, τα διεθνή κινήματα αλληλεγγύης υπερασπίστηκαν τον Σάαμπ ως πολιτικό κρατούμενο. Παρουσιάστηκε ως ένας άνθρωπος, ένας επιχειρηματίας, που διώχθηκε από την Ουάσιγκτον επειδή βοήθησε τη Βενεζουέλα να παρακάμψει τις παράνομες κυρώσεις των ΗΠΑ και τον αποκλεισμό. Σε όλους τους αλληλέγγυους στην Βολιβαριανή Επανάσταση είχε γίνει γνωστή η επίσημη αφήγηση: ότι ήταν ένας ήρωας της χώρας, ένας αγωνιστής της επικράτησης της Βολιβαριανής ιδέας. Κάποιος που βοήθησε στη διατήρηση της ροής τροφίμων και φαρμάκων σε στιγμές που οι κυρώσεις απειλούσαν τη χώρα με οικονομική κατάρρευση και ανθρωπιστική δυστυχία.
Αποδεχθήκαμε επίσης ότι ορισμένες από τις μεθόδους του —αγορές σε χαμηλές τιμές από τη μαύρη αγορά, πώληση σε υψηλότερες τιμές και παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων— αποτελούσαν μέρος της σκληρής πραγματικότητας της επιβίωσης κάτω από τον οικονομικό πόλεμο.
Τώρα, όμως, ο ίδιος αυτός άνθρωπος παραδόθηκε στις αμερικανικές αρχές από την κυβέρνηση της Βενεζουέλας. Φυσικά στο μυαλό όλων μας προκύπτει ένα σημαντικό ερώτημα: Γιατί μια αντιιμπεριαλιστική κυβέρνηση να δώσει οικειοθελώς στην αυτοκρατορία του ιμπεριαλισμού ακριβώς αυτό που ήθελε εδώ και χρόνια; Και μια ύποπτη απάντηση: Μήπως γιατί είναι ο ιδανικός μάρτυρας εναντίον του Νικολάς Μαδούρο και της Σίλια Φλόρες;
Σε αυτό το σημείο να ξεκαθαρίσουμε ότι το αν ο Άλεξ Σαάμπ ήταν πραγματικά πιστός στην Βολιβαριανή Επανάσταση ή είχε μυστικές σχέσεις με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες είναι μάλλον δευτερεύον. Το σημαντικό είναι ότι με την έκδοσή του στις ΗΠΑ, γίνεται ο τέλειος μάρτυρας για τους Αμερικανούς εισαγγελείς.
Η ιστορία έχει δείξει πολλές φορές —από τον Παναμά έως τη Γιουγκοσλαβία, από την Αϊτή ως τη Δομινικανή Δημοκρατία, από την Ονδούρα ως τη Λιβύη, τη Συρία και το Ιράκ— ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρειάζονται απαραίτητα την αλήθεια για να δικαιολογήσουν μια στρατιωτική επέμβαση ή μια πολιτική δίωξη. Συχνά χρειάζονται μόνο μια αναγνωρίσιμη προσωπικότητα, μια πειστική ιστορία ή φωτογραφία και μια μαρτυρία που να φαίνεται αρκετά αξιόπιστη για τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Τώρα ο Σάαμπ προσφέρει ακριβώς αυτή την ευκαιρία!
Το Κοινοτικό Κίνημα παραμένει ίσως αυτήν τη στιγμή ζωντανό, η μόνη πραγματική εναλλακτική λύση τόσο έναντι του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού όσο και του κεντρικού κρατικού καπιταλισμού. Όταν όμως η λαϊκή βάση αρχίζει να χάνει την ηθική εμπιστοσύνη της στην ηγεσία, οι κοινότητες αρχίζουν επίσης να χάνουν τον πολιτικό τους προσανατολισμό και την ελπίδα τους για την πραγματική και ουσιαστική επανάσταση. Και να μην ξεχνάμε ότι χωρίς τις Κοινότητες δεν απομένει καμία πραγματική Μπολιβαριανή Επανάσταση να υπερασπιστούμε.
Καταλήγοντας να πούμε για ακόμη μια φορά ότι τα γεγονότα αυτά με την απέλαση του Άλεξ Σάαμπ οδηγούν σε ένα δυσάρεστο αλλά αναγκαίο ερώτημα: Γιατί η ηγεσία της Βενεζουέλας αποφάσισε (ή αναγκάστηκε) να απελάσει/εκδώσει τον Σάαμπ; Ήταν μέρος των διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον σε αντάλλαγμα για την άρση κάποιων κυρώσεων; Ήταν πολιτικός λανθασμένος υπολογισμός; Ή μήπως ήταν μια προσπάθεια να αποστασιοποιήσει η κυβέρνηση μια προσωπικότητα που είχε καταστεί πολιτικά επιζήμια για την ίδια;
Όποια και αν είναι η εξήγηση, το πολιτικό αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας έχει δημιουργήσει ένα κενό, που οι εχθρικοί παράγοντες ήδη χρησιμοποιούν για να ενισχύσουν τη δική τους αφήγηση.
Από τη σκοπιά της διεθνούς αλληλεγγύης, η ευθύνη μας δεν είναι η τυφλή πίστη σε κάθε απόφαση που λαμβάνεται στο Καράκας. Η ευθύνη μας και ο αγώνας μας είναι να υπερασπιστούμε τη λαϊκή εξουσία, την κοινοτική οργάνωση και τις αντιιμπεριαλιστικές αρχές, ακόμη και όταν αυτό απαιτεί την κριτική στρατηγικών λαθών που διαπράττει η όποια σημερινή ηγεσία.
Παρά όλα αυτά που συμβαίνουν στην χώρα, μέχρι τώρα η κοινωνική βάση της επανάστασης εξακολουθεί να υπάρχει. Οι οργανωμένες κοινότητες, οι λαϊκές πολιτοφυλακές, οι κοινοτικές οργανώσεις και οι εναλλακτικές δομές των μέσων ενημέρωσης παραμένουν ζωντανές.
Όμως όπως είναι πολύ σημαντικό να αποκατασταθεί η πολιτική εμπιστοσύνη και η επαναστατική σαφήνεια, το ίδιο σημαντική και απαραίτητη είναι η ειλικρινής επικοινωνία.
Γιατί για μια κυβέρνηση, που θέλει να δηλώνει επαναστατική, προτεραιότητα πρέπει να παραμείνει η εθνική επιβίωση ενάντια στην εξωτερική επιθετικότητα και τις ασφυκτικές κυρώσεις, χωρίς όμως να γίνονται παραχωρήσεις που αποδυναμώνουν το αντιιμπεριαλιστικό αφήγημα και την πολιτική νομιμότητα της διαδικασίας.
Για τις κοινότητες της βάσης και τις λαϊκές οργανώσεις, είναι απαραίτητο να διατηρηθεί η αυτόνομη επικοινωνία με τον λαό και να διαχωριστεί η υπεράσπιση του κοινοτικού επαναστατικού εγχειρήματος από την άνευ όρων πίστη σε μεμονωμένους ηγέτες.
Ως ενεργοί μέτοχοι της διεθνούς αλληλεγγύης, πρέπει να είμαστε ικανοί να κατανοούμε την πολυπλοκότητα. Εννοείται ότι μια ηγεσία μπορεί να αντιταχθεί στον αμερικανικό αποκλεισμό, να απορρίψει την ιμπεριαλιστική υποκρισία, αλλά αν παράλληλα δίνει σημαντική μαρτυρία υποταγής στην Ουάσιγκτον, σίγουρα αυτό δεν αποτελεί πράξη αντίστασης. Είναι μια μορφή πολιτικής αυτοκαταστροφής.
Η πίστη σε μια επαναστατική διαδικασία όπως είναι η Βολιβαριανή Επανάσταση δεν πρέπει ποτέ να σημαίνει σιωπή μπροστά σε στρατηγικά λάθη. Η Βολιβαριανή Επανάσταση αξίζει κάτι καλύτερο. Την αλληλεγγύη όλων των υγιώς σκεπτόμενων αγωνιστών, αλλά όχι τη σιωπή και την άκριτη υποστήριξη της όποιας ηγεσίας. #
