Για τη σταύρωση και την ανάσταση στις αφηγήσεις των λαών του κόσμου!

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

Πάει, πέρασε κι αυτό τοΠάσχα. Ένας συμβολισμός του θανάτου και της ανάστασης.

Ο γιορτασμός τηςεαρινής ισημερίαςαποτελεί τον προαιώνιο, αρχέγονο συμβολισμό της ελπίδας, της αναγέννησης, της νίκης της ζωής. Σε πολλούς μύθους συναντάμε χαρακτήρες που, παρά τη θεϊκή τους ιδιότητα, καταλήγουν στον κόσμο των νεκρών, αλλά στη συνέχεια επιστρέφουν από εκεί, είτε μόνιμα είτε προσωρινά. Η έννοια του θεού που πεθαίνει και ανασταίνεται ήταν δημοφιλής από την αρχαιότητα σύμφωνα με κοινωνικούς ανθρωπολόγος, αρχαιολόγους, ιστορικούς και λαογράφους. Στον κατάλογο περιλαμβάνονταν θεοί που απλώς εγκατέλειπαν προσωρινά τον κόσμο των ζωντανών, αλλά επίσης συνδέονταν με τους κύκλους της φύσης, την ικανότητά της να ανθίζει και να καρποφορεί εκ νέου μετά τον ετήσιο μαρασμό και τη συγκομιδή. Αυτές οι θεότητες και η περίπλοκη μοίρα τους μπορούσαν να συνδεθούν με έναν γυναικείο μυθολογικό χαρακτήρα με τα χαρακτηριστικά της άσπιλης θεάς-μητέρας. Μέρος της λατρείας τους αποτελούσαν συχνά τελετές θρήνου.

Οι θεοί που πέθαιναν και αναστήνονταν λατρεύονταν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Από εκεί, οι λατρείες τους εξαπλώθηκαν και σε άλλες περιοχές, όπως για παράδειγμα στηνΕλλάδακαι τηΡώμη. Μύθοι σχετικά με αυτούς εμφανίστηκαν και σε άλλες περιοχές, αντανακλώντας επίσης την εναλλαγή των εποχών. Οι ιστορίες για αυτούς πολλαπλασιάζονταν, διαπλέκονταν μεταξύ τους, αντάλλασσαν μοτίβα, διαδίδονταν σε όλο τον κόσμο.

Σε όλες σχεδόν τις θρησκείες ο κεντρικός τους ήρωας πεθαίνει και κατόπιν ανασταίνεται κατά την περίοδο της εαρινής ισημερίας π.χ. οΚαδμίλοςτωνΚάβειρων, οΆδωνιςτωνΦοινίκων, οΚρίσνατωνΙνδουιστών, οΔιόνυσοςτωνΕλλήνωνκαι τέλος οΙησούςτωνΧριστιανών.

Η ιστορική έρευνα καταγράφει θρύλους, μύθους και διηγήσεις σε πάρα πολλούς λαούς της αρχαιότητας για αναστάσεις θεών μέσα στην άνοιξη. Αυτό δεν είναι τυχαίο αφού την άνοιξη έχουμε τηναναγέννηση της φύσης. Και μέσα από τις αναστάσεις των διαφόρων θεώνπερνούσε σε όλους το μήνυμα και της αναγέννησης του ίδιου του ανθρώπου.

Η ιστορική έρευνα, λοιπόν, καταδεικνύει ότι η πίστη στο θάνατο και στην ανάσταση δεν αποτελεί χριστιανική ανακάλυψη. Ακόμα θα λέγαμε πως ορισμένα χριστιανικά τελετουργικά τυπικά του Πάσχα είναι αντιγραφή και αναπροσαρμογή τελετών που γίνονταν προς τιμή παλαιότερων παγανιστικών θεών. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε ότι οΠαγανισμόςαποτέλεσε την πρώτη θρησκεία του ανθρώπου κατά την διάρκεια της έναρξης τηςγεωργικής επανάστασης, πριν 15.000 χρόνια στην περιοχή τηςΓόνιμης Ημισελήνου, οπότε κι έχουμε τα πρώτα γραπτά τεκμήρια της ανθρώπινης δραστηριότητας στις κοινότητες των γεωργών και των κτηνοτρόφων.

Στις παραδόσεις των αρχαίων λαών του κόσμου, υπάρχουν τουλάχιστον25 θεοίπου βιώνουν το δράμα του θανάτου αλλά στη συνέχεια και τη λύτρωση της ανάστασης. Χαρακτηριστικό όλων αυτών των θεών είναι ότι, στην πλειονότητά τους έχουν γεννηθεί μέσα σε σπήλαια, από παρθένες μητέρες ή με την επέμβαση του πνεύματος άλλων θεών. Ακόμα έχουμε τις αφηγήσεις ότι οι περισσότεροι θανατώθηκαν για χάρη των ανθρώπων. Μόνο στους λαούς τηςΜεσογείουβρίσκουμε πάνω από16 τέτοιους θεούς, που αφού πεθαίνουν σε μερικές ημέρες ανασταίνονται.

Οι θάνατοι των θεών και μάλιστα μεσταύρωσηκαι η ανάστασή τους καταγράφονται σχεδόν σε όλον τον γνωστό κόσμο από αρχαιοτάτων χρόνων, πολλούς αιώνες πριν την εμφάνιση του χριστιανισμού. Αποτελεί μια σχεδόν τυποποιημένη αφήγηση που οφείλει τις ελάχιστες διαφορές της στις πάμπολλες λατρείες ανά έθνη και τόπους και στις όποιες ιδιαιτερότητες και διαφοροποιήσεις του κοινωνικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος. Αυτή η παρόμοια τυποποιημένη αφήγηση, περιγράφει την άμωμο σύλληψη (αρχ. Ἄμωμος, στερητικό + μῶμος = ψεγάδι. Σημαίνει τον άψογο, τον αμέμπτου ηθικής, αυτόν που δεν έχει κανένα ελάττωμα ή ψεγάδι. Στην περίπτωσή μας αφορά σε σύλληψη που δεν προήλθε από σεξουαλική πράξη) ή σύλληψη αυτών των σωτηριακών θεοτήτων από άλλους θεούς, τη γέννησή τους μέσα σε σπήλαια, τον θαυματουργό και φιλανθρωπικό ή εκπολιτιστικό βίο τους, τον βίαιο θάνατό τους και την ανάστασή τους από τον κόσμο των νεκρών, μετά από μια συνήθως τριήμερη παραμονή στη χώρα των νεκρών.

Οι εκδηλώσεις λατρείας τους κορυφώνονται, συνήθως με μυστηριακά δρώμενα και ιεροπραξίες στην εαρινή ισημερία ή κατά τηνπανσέληνομετά την εαρινή ισημερία, οπότε και σηματοδοτείται το πέρασμα από τη «νεκρή» φάση της φύσης στη «ζωντανή» της αναβλάστησης και μετέπειτα στη φάση της καρποφορίας. Σηματοδοτείται το πέρασμα τουΉλιουπάνω στο μεταίχμιο ανάμεσα στον χειμώνα και το καλοκαίρι. Από το πέρασμα αυτό προέρχεται και το όνομα της γιορτής του εβραϊκούΠεσάχ(δηλαδή «πέρασμα») από το οποίο κατάγεται το χριστιανικό Πάσχα, που αρχικά ταυτιζόταν απόλυτα με το Πεσάχ.

Παρόμοιες αφηγήσεις, όπως αυτές των χριστιανών, υπάρχουν πολύ πριν στην ιστορία πολλών άλλων μακρινών λαών, όπως στην κεντροαμερικανική περιοχή με τον θεόΚετζαλκόατλ, ο οποίος συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τις συγκομιδές του καλαμποκιού — της κύριας καλλιέργειας της περιοχής. Στους μύθους της Κεντρικής Αμερικής, αυτός ο θεός Κετζαλκόατλ, που απεικονιζόταν κυρίως ως άνθρωπος ή φτερωτό φίδι, εμφανίζεται ως μεγάλος ευεργέτης. Ήταν ο πιο δυνατός και πιο γενναίος από όλους τους θεούς και δημιούργησε τους ανθρώπους από τα οστά των προγόνων του, τα οποία έφερε στη γη κατεβαίνοντας στον κάτω κόσμο. Ο Κετζαλκόατλ έφερε το καλαμπόκι στην ανθρωπότητα, έμαθε στους ανθρώπους να χτίζουν, να κατασκευάζουν κοσμήματα, να παρατηρούν τα ουράνια σώματα και να συντάσσουν ημερολόγιο. Ο Κετζαλκόατλ είχε εχθρούς, πρώτα απ’ όλα τον θεό της νύχταςΤεσκατλιπόκα, ο οποίος μια νύχτα του έδωσε ένα μεθυστικό ποτό. Αφού το ήπιε, ο Κετζαλκόατλ μεθυσμένος προχώρησε σε ερωτική πράξη με την αδελφή του. Μετανοώντας για αυτό που έκανε, αποσύρθηκε σε εξορία και, σύμφωνα με διάφορες εκδοχές, πέθανε και κάηκε ή έπεσε ο ίδιος στη φωτιά, αλλά αναγεννήθηκε με τη μορφή τουΠρωινού Άστρου(του πλανήτηΑφροδίτη). Θεωρούταν ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να επιστρέψει στους ανθρώπους.

Αλλά και στηνΑφρικήυπάρχουν παρόμοιες παραδόσεις. ΟΟμπατάλαη θεότητα του λαού τωνΓιορούμπα, που ζει στηΔυτική Αφρική, αν κρίνουμε από τους μύθους, δεν πεθαίνει, αλλά απλώς φεύγει σε εξορία. Ωστόσο, τα τελετουργικά που συνδέονται με τον Ομπατάλα στην πόληΊφετηςΝιγηρίας, της οποίας θεωρείται ιδρυτής, έχουν έναν συμβολικό θάνατο και ανάσταση. Ο Ομπατάλα έπρεπε να φέρει την ειρήνη, αλλά δεν τα κατάφερε καλά σε αυτήν την αποστολή, γιατί ήπιε υπερβολικά κρασί από φοίνικα. Σύμφωνα με την αφήγηση, αυτό συνέβη ακριβώς στο σημείο όπου αργότερα χτίστηκε η Ίφε. Ο θεός του θανάτουΟμπαμέριεξόρισε τον Ομπατάλα από αυτήν την πόλη, αλλά κατά την απουσία του τα χωράφια σταμάτησαν να δίνουν σοδειά, ενώ οι άνθρωποι και τα ζώα σταμάτησαν να αναπαράγονται. Ο Ομπατάλα επέστρεψε και η ζωή αμέσως ξαναβρήκε το ρυθμό της. Το τελετουργικό των Γιορούμπα ακόμη και σήμερα αναπαριστά την εξορία και την επιστροφή του θεού: οι ιερείς μεταφέρουν το άγαλμά του για τρεις ημέρες σε ένα ιερό άλσος, διασχίζοντας τον ποταμό, που αποτελεί το σύμβολο του συνόρου με τον κόσμο των νεκρών.

Πιθανώς η αρχαιότερη θεότητα σε αυτήν την κατηγορία των θεοτήτων που πεθαίνουν και ανασταίνονται είναι οΝτουμούζι. Τον λάτρευαν οιΣουμέριοι. Ο θεός-ποιμένας ήταν παντρεμένος με τη θεά του έρωτα και της γονιμότηταςΙνάννα, η οποία επίσης έπρεπε να περάσει από τον θάνατο και την ανάσταση. Βασικά, από αυτό ξεκίνησαν όλα. Η Ινάννα κατέβηκε στον κάτω κόσμο, αφού τη σκότωσε η κυρίαρχός του κάτω κόσμου, ηΕρεσκιγκάλ. Οι απεσταλμένοι των θεών έπεισαν την Ερεσκιγκάλ, και αυτή επέτρεψε να επαναφέρουν την Ινάννα στη ζωή, αλλά θα την άφησε να φύγει από το σκοτεινό βασίλειό της με τον όρο ότι θα έδινε κάποιον άλλον στη θέση της. Αφού ελευθερώθηκε, η θεά θύμωσε με τον άντρα της, επειδή δεν τηρούσε πένθος για εκείνη, και γιαυτό τον επέλεξε ως αντικαταστάτη της στον κάτω κόσμο (λύτρο). Όσο κι αν κρυβόταν ο Ντουμούζι, τον βρήκαν και τον κατασπάραξαν οι δαίμονες. Στη συνέχεια, σύμφωνα με μία από τις αφηγήσεις, η Ινάννα το μετάνιωσε και συμφώνησε ότι ο Ντουμούζι θα περνούσε έξι μήνες μαζί της και τους υπόλοιπους στο βασίλειο των νεκρών. Κατά τη διάρκεια της απουσίας του από εκεί, θα κατέβαινε στον κάτω κόσμ ο η αδελφή του, ηΓκεστινάννα. Στη Μεσοποταμία, τη θερινή ξηρασία στη στέπα την συνδύαζαν με τον ετήσιο θάνατο του Ντουμούζι.

ΟΌσιριςήταν ο αρχαίος αιγυπτιακός θεός του μετά θάνατον κόσμου και των αναγεννητικών δυνάμεων της φύσης. Κάποτε κυβερνούσε τον κόσμο των ζωντανών, και χάρη στις προσπάθειες του Όσιρι οι άνθρωποι έγιναν πολιτισμένοι: τους έμαθε να καλλιεργούν τη γη και να παρασκευάζουν μπύρα και κρασί, να χτίζουν πόλεις, να θεραπεύουν ασθένειες, να δουλεύουν τον χρυσό και τον χαλκό. Ο αδελφός του, οΣεθ, ζηλεύοντας τον Όσιρι, έστησε μια συνομωσία: έφερε σε ένα συμπόσιο μία υπέροχα διακοσμημένη σαρκοφάγο και υποσχέθηκε να την χαρίσει σε όποιον ταιριάζει στο μέγεθός του. Όταν ο Όσιρις ξάπλωσε εκεί, ο Σεθ έκλεισε, σφράγισε το καπάκι και πέταξε τη σαρκοφάγο στονΝείλο. Όμως η σύζυγος του Όσιρι, ηΊσιδα, βρήκε το σώμα του άντρα της. Τότε ο Σέθ έκοψε τον νεκρό σε πολλά κομμάτια και τα σκόρπισε, όμως η Ίσιδα τα βρήκε όλα, τα μάζεψε και τα έθαψε.

Από τον νεκρό Όσιρι η θεά Ίσιδα συνέλαβε και γέννησε τον γιο τουςΧόρο, ο οποίος εκδικήθηκε τον Σεθ για τον πατέρα του. Ο Όσιρις αναστήθηκε από τη σύζυγό του και τον γιο του, ωστόσο παρέμεινε να κυβερνά τον κάτω κόσμο και να κρίνει όσους έφταναν εκεί μετά το θάνατο. Θεωρείτο ότι ο Όσιρις πέθαινε και ανασταινόταν κάθε χρόνο. Και αυτά τα γεγονότα ταυτίζονταν με την πλημμύρα του Νείλου, από την οποία εξαρτιόταν η σοδειά του Αιγυπτιακού λαού.

Ένας ακόμη θεός της περιοχής της Γόνιμης Ημισελήνου ήταν οΜπαλού ή Μπάαλ(άρχοντας). Ήταν ο προστάτης τηςΟυγκαρίτ, μιας αρχαίας πόλης-κράτους που άνθισε τον 2ο αιώνα ΠΚΧ στο έδαφος της σημερινήςΣυρίας. Επίσης ο Μπαλού ήταν υπεύθυνος για τις καταιγίδες, τους κεραυνούς και τις αστραπές, τη βροχή και τη γονιμότητα, που εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις. Σύμφωνα με την αφήγηση, ο Μπαλού σκοτώθηκε από τονΜούτου, τον θεό του θανάτου και του κάτω κόσμου. ΗΑνατού(ήΑνάτ), αδελφή και ερωμένη του αποθανόντος, βρήκε το σώμα του, το έθαψε και στη συνέχεια απαίτησε από τον Μούτου να επιστρέψει τελικά τον απαραίτητο σε όλους θεό της γονιμότητας από τον κάτω κόσμο. Αυτός αρνήθηκε και με τη σειρά του σκοτώθηκε από το χέρι της εξοργισμένης Ανατού. Έτσι ο Μπαλού επέστρεψε στον κόσμο των ζωντανών. Ωστόσο και ο Μούτου αναστήθηκε με τον καιρό και η σύγκρουση των θεών συνεχίστηκε…

Ένας ακόμη νεκραναστημένος θεός της περιοχής ήταν οΦοινικικόςθεός-θεραπευτήςΕσμούν, που ήταν ικανός ακόμη και να ανασταίνει τους νεκρούς. Οι μεταγενέστερες ελληνικές πηγές μεταφέρουν την αφήγηση για τον θεό. Ο Εσμούν ήταν αρχικά θνητός γιος θεού. Η μητέρα των θεώνΑστρονόη, βλέποντας τον όμορφο νεαρό κατά τη διάρκεια του κυνηγιού, φλογίστηκε από πάθος γι’ αυτόν. Καθώς τον κυνηγούσε, ο Εσμούν ευνουχίστηκε και πέθανε. Αυτό δεν σταμάτησε τη θεά· ανάστησε το θύμα των ερωτικών της επιδιώξεων με τη ζεστασιά της και τον έκανε θεό για να ζει για πάντα κοντά της.

Επίσης στη Μεσοποταμία έχουμε τον θεόΜαρντούκτωνΒαβυλωνίων, τον θεόΣαντάνκαι τον θεόΙμπραέζστηνΚαππαδοκίακλπ. Ανάμεσα στους δεκάδες θεούς που μαρτύρησαν για το καλό των ανθρώπων, ξεχωρίζει και ο ύπατος του Σκανδιναβο-γερμανικού Πάνθεου, θεόςΟντίν, που σταυρώθηκε πάνω στοΔένδρο της Ζωής. Ακόμη υπάρχουν οιΙνδοίθεοίΚρίσνακαιΒούδα Σακία, οι σταυρωμένοι θεοίΤαμμούζτης Συρίας, οΒιτόμπατουΤελιγκονέζε, οΙάωτουΝεπάλ, οΧεσούςτωνΚελτών Δρυίδων, οΚουιρίνουςτης Ρώμης, οΘούλιςτης Αιγύπτου, οΊντρατουΘιβέτ, οΆττιςτηςΦρυγίας, οΚρίτετηςΧαλδαίας, οΜπάλιτης ασιατικήςΟρίσα, οΜίθραςσε όλην την περιοχή της γόνιμης ημισελήνου κλπ.

Έτσι φτάνουμε και στα ελληνικά θρησκευτικά δρώμενα, που έχουμε αρκετές περιπτώσεις που προσομοιάζουν με τα μετέπειτα χριστιανικά. Υπάρχουν θεοί που καταδεικνύουν την κυκλική εναλλαγή των εποχών, η οποία αποτελεί για τους ανθρώπους μικρή εικόνα της αέναης κυκλικής εναλλαγής των μορφών της πολυεπίπεδης ζωής, μέσα από ταυτόχρονες αλλεπάλληλες στιγμές θανάτου και αλλεπάλληλες επίσης στιγμές ανάστασης – αναβλάστησης, για εξασφάλιση της αιωνιότητας.

Έχουμε τον σταυρωμένοΠρομηθέα, τονΙδαίο ΔίατηςΚρήτηςπου κάθε χρόνο γιορταζόταν ο θάνατος και η ανάστασή του σταΚρητικά μυστήρια. Ακόμη τονΔιόνυσοπου πεθαίνει σανΔιόνυσος Ζαγρέαςγια να αναστηθεί σανΔιόνυσος Ελευθερέας, σωτήρας και ελευθερωτής των ώριμων ψυχών. Ο θάνατος του Διόνυσου του Ζαγρέα συμβολίζει τον θάνατο τηςτιτανικήςτου φύσης. Σύμφωνα με την ελληνική παράδοση τιτανική φύση έχει κάθε οντότητα που βρίσκεται στο ανθρώπινο επίπεδο και έχει πάθη, ελαττώματα και κακίες. Συνεπώς ο θάνατος της τιτανικής φύσης του ανθρώπου είναι ο θάνατος των παθών του, δηλαδή η κάθαρση των ελαττωμάτων του. Κατόπιν ανασταίνεται και μεταμορφώνεται σε ουράνια θεότητα, τον Διόνυσο τον Ελευθερέα. Σε αφιερωματική του επιγραφή αναφέρεται: «Εγώ είμαι που σε προστατεύω και σε καθοδηγώ. Εγώ που είμαι το Άλφα και το Ωμέγα.»

Τόσο σταΟρφικά μυστήριαόσο και σταΕλευσίνιαθεωρούσαν ότι η εαρινή ισημερία αντιπροσωπεύει τον θάνατο της τιτανικής φύσης των ανθρωπίνων ψυχών και την μεταμόρφωση και την αναγέννησή τους στις πνευματικές φύσεις ενός πνευματικού κόσμου με την απόκτηση της αιώνιας ζωής. Κατά την εαρινή ισημερία τελούσαν ακόμη την γιορτή τωνΠαναθηναίων, όπου παράλληλα καταγράφεται ότι γίνονταν και μυστικιστικές τελετές, που όμως δεν μας είναι γνωστό το περιεχόμενό τους. Κατά τους Ορφικούς τα αρώματα και τα χρώματα αυτής της εποχής αναπαριστούν την ανθρώπινη ψυχή προς την αποθέωση, η οποία απέβαλε το έρεβος και προορίζεται πλέον σε θεία πνευματική ανάσταση. Σύμφωνα και με τους μύστες της Ελευσίνας, η εποχή που περιλαμβάνεται μεταξύ της εαρινής ισημερίας και του θερινού ηλιοστάσιου (τροπής) του Ηλίου είναι η περίοδος κατά την οποία το αναστημένο πνεύμα έρχεται στην αποθέωση και την απόκτηση της αιώνιας ζωής.

Την άνοιξη, λοιπόν, στον ελληνικό χώρο πανηγύριζαν και τη γιορτή της ανάστασης του θεούΔιόνυσου(ήΒάκχος). Σύμφωνα με τον μύθο, ο Διόνυσος είναι γιος του Δία και τηςΠερσεφόνης. Καταδιώκεταιαπό τουςΤιτάνεςπου τους στέλνει ηΉρα. Ο Διόνυσος συλλαμβάνεται και κατατεμαχίζεται, αλλά μένει μόνον η καρδιά του. Τότε ο Δίαςαπό την καρδιά που απέμεινε ανασταίνει τον Διόνυσο. Η ανάσταση του Διόνυσου γιορτάζονταν στην αρχή της άνοιξης. Οι αναστάσιμες τελετές γίνονταν σε όλην την Ελλάδα και αυτό γινόταν πολύ πριν την εμφάνιση του χριστιανισμού.

Παρόμοια λατρεία συναντούμε και για τονΊακχοστην ελευσίνια μυστηριακή παράδοση, αλλά και στην περίπτωση τουΚρηταγενούς ΔίαήΦελχανού Δία. Ο οποίος ήταν θεός κερασφόρος, προστάτης του αμπελιού και της μελισσοκομίας,που πεθαίνει και ανασταίνεται κάθε άνοιξη. Αντιπροσώπευε την αθανασία και λατρευόταν οργιαστικά, συμβολίζοντας τον κύκλο της βλάστησης και της φύσης. Ο θάνατός του συμβολικά απεικονίζεται πάνω σεισοσκελή σταυρό, στις τέσσερις δηλαδήδυνάμεις της (ανα)δημιουργίας και στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, γήινα και συμπαντικά.

Αργότερα, οΦελχανός Ζευςταυτίσθηκε από τους Έλληνες με τον βλαστικό και ηλιακόΠελασγικόθεό της ΦρυγίαςΆττι, που κάθε εαρινή ισημερία σταυρώνεται πάνω σε ένα πεύκο, με τονισημεριακό ουράνιο αμνόστα πόδια του. Πεθαίνει και ανασταίνεται μετά από τρεις ημέρες μέσα σε μεγάλους εορτασμούς, που ονομαζότανΙλάρια.

Να σημειώσουμε με την ευκαιρία ότι ο ισημεριακός ουράνιος αμνός που αιμορραγεί είναι ένα αστρολατρευτικό σύμβολο τωνΠερσώνπου αποτελούσε έμβλημα του πυρφόρου θεού του ήλιουΠερσέα. Μάλιστα ο ισημεριακός ουράνιος αμνός από τον σταυρό του Άττιδα υιοθετήθηκε αργότερα από τη χριστιανική συμβολιστική για επτά ολόκληρους αιώνες. Μέχρι την6η Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης(Κανών 82), που πραγματοποιήθηκε μεταξύ των ετών 680-681 ΜΚΧ στην Κωνσταντινούπολη επί αυτοκρατορίαςΚωνσταντίνου Δ’ του Πωγωνάτου, αλλά και τηνΠενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος(γνωστή και ως Σύνοδος «εν Τρούλλω»), που συγκλήθηκε 11 χρόνια αργότερα στο ίδιο μέρος, το691 ΜΚΧ,για να θεσπίσει κανόνες διοικητικής και εκκλησιαστικής πειθαρχίας, οπότε και αντικαταστάθηκε οριστικά από τον σταυρωμένο Ιησού.

Τέλος πρέπει να σημειώσουμε την προηγούμενη εκτεταμένηθρησκευτική, λυτρωτική χρήση τουσταυρούτόσο στονελλαδικό χώρο(χαρακτηριστικός είναι ο προχριστιανικός θεσσαλικός σταυρός) όσο και στοννοτιοϊταλικό χώρο(πολύ γνωστή η ιταλιώτικη σαρκοφάγος με τέσσερις μορφές γύρω από σταυρό), αλλάκαι από τους Αιγύπτιους πολύ πριν την εμφάνιση του χριστιανισμού.

Ακόμη να θυμηθούμε τονκυπριακόθεό της βλάστησης και του σιταριούΆδωνι, που γεννήθηκε από τον κορμό τηςΜύρραςκαι αποτέλεσε σύμβολο ομορφιάς· αγαπημένος της θεάςΑφροδίτης. Εισάγεται κανονικά και στο ελλαδικόΠάνθεοσε μια συνλατρεία με την ερωτική και μαντική θεά της γονιμότητας Αφροδίτη. Προς τιμή των δύο θεών, οι κάτοικοι του ελλαδικού χώρου, σε ορισμένες πόλεις κατά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας, γιόρταζαν τα λεγόμεναΑδώνεια. Την πρώτη ημέρα των Αδωνείων, που λεγόταν «αφανισμός», ήταν ημέρα πένθους για το θάνατο του θεού. Απεικονίσεις του τον παρουσιάζουν στεμμένο με ταινίες που τις διακοσμούν ισοσκελείς σταυροί, ενώ γινόταν το στόλισμα των λεγόμενων «Κήπων του Αδώνιδος», που τους φύτευαν και τους προετοίμαζαν οι γυναίκες οκτώ ημέρες πριν, με μοιρολόγια και λυπητερές μουσικές από πένθιμο αυλό. Η δεύτερη ημέρα των εορτασμών λεγόταν «ανάσταση», ήταν ημέρα χαράς για την ανάσταση του θεού και την ανάληψή του δίπλα στη θεά Αφροδίτη. Την τρίτη ημέρα, γυναίκες με λυμένα τα μαλλιά τους, ξυπόλητες και γυμνόστηθες, οδηγούσαν ομοιώματα του θεού στη θάλασσα, τα έριχναν στα νερά και τον παρακαλούσαν να επιστρέψει πίσω ξανά και το επόμενο έτος.

Οι σύγχρονοι ερευνητές, ωστόσο, θεωρούν τον όρο του «πεθαίνοντος και ανασταίνοντος» θεού ανακριβή. Ακριβολογώντας, δεν πεθαίνουν όλοι οι θεοί που συνδέονται με τον κύκλο της φύσης. Μερικοί, όπως ηΠερσεφόνη, που απήχθη από τονΆδη, τον άρχοντα του κάτω κόσμου, απλώς ταξιδεύουν σε μακρινά μέρη, αφήνοντας τον κόσμο των ζωντανών χωρίς σοδειές και γονιμότητα. Ο μύθος της Περσεφόνης, κόρης τηςΔήμητραςκαι του Δία, αφηγείται την αρπαγή της από τον Άδη ήΠλούτωνα, τον θεό του κάτω κόσμου, που την έκανε γυναίκα του. Η θλίψη της Δήμητρας προκάλεσε αιώνιο χειμώνα, μέχρι που έγινε συμφωνία ανάμεσα στον Πλούτωνα και τη Δήμητρα, ώστε η Περσεφόνη να περνά μέρος του χρόνου στη Γη (άνοιξη και καλοκαίρι) και μέρος του χρόνου στον Άδη (φθινόπωρο και χειμώνας), εξηγώντας έτσι την εναλλαγή των εποχών.

Όσον αφορά την ανάσταση, οι περισσότεροι από αυτούς τους θεούς δεν αναγεννιούνται πλήρως· αποκτούν το δικαίωμα να επιστρέφουν περιοδικά στους ζωντανούς για κάποιο χρονικό διάστημα ή συνεχίζουν να υπάρχουν με διαφορετική ιδιότητα και σε διαφορετικό τόπο, όπως ο αιγυπτιακός θεός Όσιρις. Ή δεν έχουν αναστηθεί ακόμη, αλλά κάποια στιγμή θα πρέπει να αναστηθούν, όπως ο σκανδιναβικός θεόςΜπαλντρ.

Ο σκανδιναβικός θεός της άνοιξης Μπαλντρ, φημισμένος (και αυτός) για την ομορφιά του, έπεσε θύμα της πονηριάς ενός άλλου θεού, του ζηλόφθονουΛόκι. Η μητέρα του Μπαλντρ, η θεάΦριγκ, έβαλε όρκο σε όλα τα πράγματα και τα ζωντανά όντα να μην του προκαλέσουν κακό, αλλά παρέλειψε ένα πολύ μικρό κλαδί γκι. Ο Λόκι το ανακάλυψε αυτό και έβαλε το μοιραίο κλαδί στα χέρια του τυφλούΧέοντ, ενώ οι θεοί διασκέδαζαν δοκιμάζοντας την ατρωσία του Μπαλντρ. Το κλαδάκι γκι μετατράπηκε σε όπλο και ο όμορφος θεός σκοτώθηκε από το χέρι του Χέοντ και κατέληξε στο βασίλειο των νεκρών. ΗΧελ, η κυρίαρχος αυτού του βασιλείου, συμφώνησε να αφήσει τον Μπαλντρ να φύγει, αν αποδειχθεί ότι όλα τα ζωντανά πλάσματα, χωρίς εξαίρεση, θρηνούν την απώλειά του. Ο Λόκι μεταμορφώθηκε στον γίγανταΤεκκ, ο οποίος αρνήθηκε να θρηνήσει τον Μπαλντρ. Έτσι αυτός παρέμεινε στον κόσμο των νεκρών. Ωστόσο έχει προφητευτεί ότι θα αναστηθεί κατά το τέλος του κόσμου…

Θα μπορούσαμε να παραθέταμε πάρα πολλά ακόμη στοιχεία για παρόμοιες περιπτώσεις αποθανόντων και αναστημένων θεών από όλον τον κόσμο. Αλλά νομίζω ότι και αυτά τα ενδεικτικά παραδείγματα αρκούν. Άλλωστε σήμερα, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, υπάρχουν πάνω από4.000 διαφορετικές θρησκείεςστον κόσμο, αν και ο ακριβής αριθμός είναι δύσκολο να προσδιοριστεί λόγω της ποικιλίας των δογμάτων και των τοπικών παραδόσεων. Οι μεγάλες ταξινομήσεις των θρησκειών περιλαμβάνουν τιςΑβραμικές, τιςΙνδικέςήΝταρμικές, τιςΑνατολικέςκαι τιςΑυτόχθονεςήΠαραδοσιακέςπου περιλαμβάνουν και τιςΠαγανιστικές. Αλλά εσύ μην ανησυχείς. Η δική σου μόνο θρησκεία είναι η αληθινή! #

«Η θρησκεία είναι μια από τις μορφές πνευματικής καταπίεσης, που παντού και πάντοτε βάραινε τις λαϊκές μάζες, τις τσακισμένες από την αιώνια δουλειά για τους άλλους, την ανέχεια και τη μοναξιά. … Η θρησκεία είναι ένα είδος πνευματικού αλκοόλ, μέσα στο οποίο οι σκλάβοι του κεφαλαίου πνίγουν την ανθρώπινη μορφή τους, τις διεκδικήσεις τους για μια κάπως ανθρώπινη ζωή.»

[Β. Ι. Λένιν, 3/12/1905, Новая Жижн, Νο. 28, Λένιν Άπαντα, τόμος 12, σελ. 142-147, Σύγχρονη Εποχή]

Για τη σταύρωση και την ανάσταση στις αφηγήσεις των λαών τουκόσμου!