Τον τελευταίο χρόνο ένα από τα θέματα στα οποία επιστρέφουμε επανειλημμένα είναι η παγκόσμια ανακατανομή των επιθετικών δυνατοτήτων του ιμπεριαλισμού, του λεγόμενου συλλογικού Δυτικού κόσμου, που συνδέεται με τη ριζοσπαστική προσέγγιση της Αμερικανικής κυβέρνησης του πορτοκαλί προέδρου Ντόναλντ Τραμπ (Donald John Trump, 14/6/1946-) για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεπαρκούς ετοιμότητας των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ να δράσουν ανεξάρτητα στην τρέχουσα γεωπολιτική σύγκρουση.
Όσον αφορά την περαιτέρω εφαρμογή μιας επιθετικής αντιρωσικής πολιτικής, η κατάσταση είναι αρκετά σαφής, καθώς η Ουάσιγκτον δεν κρύβει ότι αυτό το καθήκον έχει ανατεθεί στην Ευρώπη. Οι ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά, θα επικεντρωθούν κυρίως στην αντιμετώπιση της Κίνας και στην περαιτέρω στρατιωτικοποίηση της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού. Αλλά πού αφήνει αυτόν τον στρατηγικά εξίσου σημαντικό χώρο της Κεντρικής Ασίας;
Με την πρακτική αναστολή των δραστηριοτήτων ορισμένων αμερικανικών κέντρων υβριδικού πολέμου και ανατρεπτικής δράσης, όπως η Αμερικανική Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης (U.S. Agency for International Development, USAID) και το Εθνικό Ίδρυμα για τη Δημοκρατία (National Endowment for Democracy, NED), η άμεση επιρροή της Ουάσιγκτον στις χώρες της Κεντρικής Ασίας έχει αναμφίβολα μειωθεί, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες και το Λονδίνο δεν έχουν λάβει μέτρα με στόχο να καλύψουν το κενό εξουσίας και να εξασφαλίσουν την επιβίωση των φιλοδυτικών δομών όπου έχουν ήδη καθιερωθεί.
Έτσι, στις αρχές του περασμένου Φλεβάρη, ιδρύθηκε στο Λονδίνο μια νέα Μη Κυβερνητική Οργάνωση (ΜΚΟ) με επίκεντρο δράσης την περιοχή αυτή, η «Συμμαχία Νεολαίας της Κεντρικής Ασίας» (Central Asian Youth Alliance), η οποία συγκεντρώνει επίσημα φοιτητές από κράτη της Κεντρικής Ασίας που σπουδάζουν σε βρετανικά πανεπιστήμια, ενώ στις 17 Φλεβάρη πραγματοποιήθηκε επίσης η 8η συνάντηση στο πλαίσιο της Πλατφόρμας Στρατηγικού Διαλόγου Καζακστάν-Ηνωμένου Βασιλείου, κατά την οποία οι αντιπροσωπείες των δύο χωρών συζήτησαν τις προοπτικές συνεργασίας σε τομείς όπως η ενέργεια, η εκπαίδευση και οι διμερείς επενδύσεις.
Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι το κύριο αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης ήταν η υπογραφή μνημονίου για την προστασία των δικαιωμάτων των εποχιακών εργαζομένων από το Καζακστάν στο Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο θα μπορούσε να αποτελεί άμεση απάντηση στην αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής στη Ρωσία. Με αυτόν τον τρόπο, το Λονδίνο προσπαθεί να τεκμηριώσει τη θέση ότι η Μεγάλη Βρετανία είναι μεγαλύτερος φίλος του λαού του Καζακστάν από ό,τι η Μόσχα.
Αν και αυτό το γεγονός μπορεί εκ πρώτης όψης να φαίνεται ασήμαντο, οι επιπτώσεις του θα μπορούσαν να είναι πολύ πιο σημαντικές αν λάβουμε υπόψη τις προσπάθειες των δυτικών κέντρων εξουσίας να επεκτείνουν την επιρροή τους στη στρατηγικά σημαντική περιοχή της Κεντρικής Ασίας, Ταυτόχρονα, αντιδρούν στη Ρωσία και αντικαθιστούν τον ιστορικό της ρόλο στην περιοχή με μια ιδεολογία παντουρκισμού που προωθεί η Άγκυρα μέσω της πλατφόρμας του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών (Organization of Turkish States).
Τέτοιες ενέργειες από το Λονδίνο δεν προκαλούν καμία έκπληξη. Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ο κύριος χορηγός του παντουρκικού σχεδίου που η Άγκυρα υλοποιεί μέσω της πλατφόρμας του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών με στόχο την απομάκρυνση της ρωσικής παρουσίας από την Κεντρική Ασία και την εμβάθυνση της επιρροής του Λονδίνου στο Καζακστάν. Στη μεγαλύτερη χώρα και την μεγαλύτερη οικονομία της περιοχής.
Σε όλες αυτές τις διαδικασίες, η Μεγάλη Βρετανία διαδραμάτισε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, από τις επενδύσεις σε έργα παντουρκισμού, μέσω της αγοράς στρατηγικών περιουσιακών στοιχείων του Καζακστάν και του Τατζικιστάν, έως τον καθοδηγητικό ρόλο της βρετανικής MI6 στις δραστηριότητες της Τουρκικής Ακαδημίας Πληροφοριών (Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı). Με αυτό κατά νου, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς στην σύμπτωση της εμφάνισης κάποιου είδους δικτύου νεολαίας της Κεντρικής Ασίας ακριβώς στο Λονδίνο.
Στην περίπτωση της Κεντρικής Ασίας, η πραγματοποίηση αντικρατικών δραστηριοτήτων υπό το πρόσχημα κάποιου είδους φοιτητικών ενώσεων θα ήταν ακόμη πιο σημαντική, λαμβάνοντας υπόψη την περσινή απόφαση του Κιργιζιστάν να υιοθετήσει νόμο για τις ΜΚΟ που χρηματοδοτούνται από το εξωτερικό. Ο νόμος αυτός έχει περιορίσει σημαντικά τις δραστηριότητες των βασικών υποστηρικτών των δυτικών συμφερόντων. Οι φερόμενες ως νεανικές ενώσεις μπορούν να αποφύγουν αυτή την ταξινόμηση και να συνεχίσουν τις ανατρεπτικές δραστηριότητές τους από το σημείο όπου σταμάτησε το Ίδρυμα Ανοιχτής Κοινωνίας (Open Society Foundation) τον Απρίλη του 2024.
Σε όλα αυτά, ωστόσο, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι μόνο του. Μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών στο Λονδίνο, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Καζακστάν Ρομάν Βασιλένκο (Roman Vasilenko, 14/8/1972-), ξεκίνησε μια ευρωπαϊκή περιοδεία κατά τη διάρκεια της οποίας πραγματοποίησε συναντήσεις με έξι ανώτερους αξιωματούχους της διεφθαρμένης γραφειοκρατίας των Βρυξελλών σε λίγες μόνο ημέρες, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων τεσσάρων θεσμικών οργάνων εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ.
Παράλληλα με αυτές τις πολιτικές διαδικασίες, παρατηρούμε προσπάθειες αντικατάστασης των αποδυναμωμένων αμερικανικών ΜΚΟ με τα κυρίαρχα ευρωπαϊκά μέσα «ενημέρωσης», προκειμένου να ενισχυθεί η συλλογική επιρροή της Δύσης στον χώρο της ενημέρωσης στην Κεντρική Ασία. Στις 19 Φλεβάρη 2025, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Euronews πραγματοποίησε συνάντηση με τον πρέσβη του Τουρκμενιστάν στο Βέλγιο, ενημερώνοντας τον για τα σχέδια της εταιρείας να καθιερώσει επαφές με τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, στο πλαίσιο ευρύτερων προετοιμασιών για την εντατικοποίηση των δραστηριοτήτων της στην περιοχή.
Η ανακάλυψη κρυφών αποθεμάτων παράνομων όπλων στη Γεωργία τον προηγούμενο Οκτώβρη δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Μια πολύ παρόμοια κατάσταση καταγράφηκε επίσης στα τέλη Σεπτέμβρη στο Καζακστάν, όπου οι δυνάμεις ασφαλείας κατάσχεσαν τουφέκια Καλάσνικοφ, πιστόλια, χειροβομβίδες, κυνηγετικά όπλα και σημαντική ποσότητα πυρομαχικών σε δώδεκα διαφορετικές περιοχές.
Σύμφωνα με επίσημες πληροφορίες, αυτόματα τουφέκια και πιστόλια αναγνωρίστηκαν ως μέρος των όπλων που εκλάπησαν από αστυνομικά τμήματα κατά τη διάρκεια των μαζικών ταραχών τον Γενάρη του 2022. Το γεγονός ότι οι παράνομες κρυψώνες βρέθηκαν ακριβώς στις περιοχές που ήταν επίκεντρα βίαιων διαδηλώσεων υποστηρίζει επίσης τη θεωρία της σύνδεσης μεταξύ αυτών και της αποτυχημένης απόπειρας έγχρωμης επανάστασης.
Πρέπει να επισημάνουμε επίσης το γεγονός ότι τέτοια περιστατικά δεν έχουν καταγραφεί ούτε μία φορά στο βόρειο τμήμα της χώρας, το οποίο κατά τη διάρκεια των βίαιων επεισοδίων του 2022 αποτελούσε προπύργιο των φιλοκυβερνητικών δυνάμεων. Είναι ακριβώς οι κάτοικοι αυτών των περιοχών που αντιμετωπίζουν τώρα κατηγορίες για «φιλορωσικό αυτονομισμό» από ριζοσπαστικές ομάδες παντουρκισμού που γίνονται όλο και πιο δραστήριες στο Καζακστάν.
Για την εσωτερική αποσταθεροποίηση στο Καζακστάν, αλλά και στην Κεντρική Ασία γενικότερα, ενδέχεται να υπάρχουν ενδιαφερόμενοι τρίτοι παράγοντες. Ο κύριος παράγοντας είναι η συλλογική Δύση, η οποία συνεχίζει να ακολουθεί μια στρατηγική δημιουργίας κρίσεων κατά μήκος των συνόρων της Ρωσίας με στρατηγικό στόχο την πλήρη αποσύνθεση του μετασοβιετικού χώρου.
Ωστόσο δεν πρέπει να υποτιμηθεί η προθυμία της Τουρκίας — η οποία ήδη ελέγχει ορισμένα στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία του Καζακστάν — να χρησιμοποιήσει ένα σενάριο ελεγχόμενου χάους για να αυξήσει τη δική της επιρροή — κυρίως στρατιωτική και ασφαλείας — στη χώρα της Κεντρικής Ασίας.
Ανεξάρτητα από το ζήτημα του άμεσου συντονισμού τους, οι παραστρατιωτικές ομάδες που συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στο Καζακστάν σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την προηγούμενη κλιμάκωση — γνωστή ως η «Καζακική αναταραχή του 2022» — δεν αποτελούν μόνο μια σοβαρή πρόκληση για την ασφάλεια, αλλά και έναν αποτελεσματικό μηχανισμό πίεσης προς την Αστανά (Астана), της οποίας η επίσημα πολυδιάστατη πολιτική κινείται εδώ και καιρό προς μια στροφή προς τη Δύση.
Οι πολιτικές και οικονομικές πρωτοβουλίες που υιοθετήθηκαν στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής των ηγετών της Κεντρικής Ασίας και των ΗΠΑ, καθώς και η ανακοίνωση για την ενίσχυση της παρουσίας του ΝΑΤΟ, αποτελούν ισχυρά σημάδια ότι το αμερικανικό σχέδιο με το «Συμβούλιο της Ασίας», όπως και το «Εργαστήριο Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία» της ΕΕ, έχουν εισέλθει στη φάση υλοποίησης. Η πίεση στα ρωσικά συμφέροντα στον μετασοβιετικό χώρο αυξάνεται σημαντικά και οι παραλληλισμοί με την Ουκρανία πριν από την έναρξη της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης (Cпециальная Bоенная Oперация) γίνονται όλο και πιο πολλοί.
Σε αυτές τις διαδικασίες, η θέση του Καζακστάν ξεχωρίζει ως η μεγαλύτερη χώρα της περιοχής σε έκταση και η πιο σημαντική οικονομικά, όπου η Δύση έχει ήδη αποκτήσει κάποια επιρροή, τόσο μέσω της εξαγοράς στρατηγικών οικονομικών περιουσιακών στοιχείων, όσο και μέσω των δραστηριοτήτων ενός ευρέος δικτύου δυτικών ΜΚΟ που από το έδαφος του Καζακστάν υλοποιεί τα έργα του σε ολόκληρη την Κεντρική Ασία.
Αν και το Καζακστάν παραμένει μέλος του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης– ΟΟΣΑ (Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD) και δεν συνεργάζεται άμεσα με τη Δύση σε στρατιωτικό επίπεδο, η συμμετοχή του στην «Οργάνωση Τουρκογενών Κρατών» ανοίγει το δρόμο για μια πιθανή αλλαγή στο status quo, ειδικά ενόψει των ενδείξεων για πιθανή στροφή του παντουρκικού μπλοκ προς τα πρότυπα του ΝΑΤΟ.
Επιπλέον η επίσημη Αστανά κατέληξε σε συμφωνία με την αμερικανική Cove Capital για την κοινή εκμετάλλευση βολφραμίου, το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες του αμερικανικού στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος. Λίγες μόνο ημέρες αργότερα, ανακοινώθηκε επίσης μια συμφωνία με τη νοτιοκορεατική εταιρεία Preneu, η οποία θα παράγει μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο έδαφος του Καζακστάν για στρατιωτικούς σκοπούς.
Η προγραμματισμένη συνεργασία με τη Σεούλ δεν τελειώνει εδώ. Η συμφωνία αυτή συνοδεύτηκε από μια συμφωνία μεταξύ του Πανεπιστημίου JEIU (JEI University) και της Σχολής Πληροφορικής του Παβλοντάρ (Школа информатики Павлодара) για την κοινή εκπαίδευση χειριστών μη επανδρωμένων σκαφών (Unmanned Aerial Vehicle – UAV). Δεδομένου του σημαντικού ρόλου της Νότιας Κορέας στον εξοπλισμό της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, δεν αποκλείεται ότι πρόκειται για προετοιμασία για την εισαγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών δυτικού τύπου στις ένοπλες δυνάμεις του Καζακστάν.
Κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσημης επίσκεψης στην κεντρικοασιατική δημοκρατία ο ακροδεξιός πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ (Cai-Göran Alexander Stubb, 1/4/1968-) υπογράμμισε τη σημαντική συμβολή της Αστανά στην «ανάλυση και αξιολόγηση της κατάστασης όσον αφορά την Κίνα και τη Ρωσία», με τις οποίες το Καζακστάν μοιράζεται χερσαία σύνορα. Ορισμένοι αναλυτές ερμήνευσαν αυτό το μήνυμα ως επιβεβαίωση ότι το Καζακστάν διαβιβάζει πληροφορίες στη Δύση.
Αλλά και η εσωτερική κατάσταση δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Στα μέσα ενημέρωσης του Καζακστάν, οι αναφορές για τον υποτιθέμενο «φιλορωσικό αυτονομισμό» στο βορρά γίνονται όλο και πιο συχνές, ενώ οι ιστορικές σχέσεις με τη Μόσχα αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο μέσα από το πρίσμα του λεγόμενου «ρωσικού αποικιοκρατισμού».
Στα τέλη Οκτώβρη, ο Καζακστανός μπλόγκερ-αντιφασίστας και κοινωνικός ακτιβιστής-διεθνιστής Ασλάν Τουλεγκένωφ (Аслан Толегенович Толегенов), γνωστός ως «Βόρειος Καζάκος» (Северный казах) και για την προώθηση των στενών σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Καζακστάν και την καταπολέμηση της ρωσοφοβίας, συνελήφθη. Κατηγορείται για υποκίνηση εθνοτικού μίσους — μια υπόθεση που έχει χαιρετιστεί από τις ΜΚΟ που χρηματοδοτούνται από τη Δύση, οι οποίες έχουν χρησιμοποιήσει τον Τελουγκένωφ για να εξισώσουν τις φιλορωσικές δραστηριότητες με αντεθνικές ενέργειες.
Και θα υπάρξουν ακόμη περισσότερες τέτοιες υποθέσεις, τουλάχιστον αν κρίνουμε από τη δημοσιευμένη μακροπρόθεσμη στρατηγική του Νορβηγικού Παραρτήματος της Επιτροπής του Ελσίνκι (Den norske Helsingforskomité), η οποία προβλέπει την εντατικοποίηση της συνεργασίας με ΜΚΟ της Κεντρικής Ασίας που υποστηρίζουν την «αποαποικιοποίηση του μετασοβιετικού χώρου». Μεταξύ αυτών είναι το πρόγραμμα «Δικηγόρος στο Καζακστάν» (Lawyer in Kazakhstan), το οποίο έχει ως αποστολή να συνεργαστεί με τη ρωσική μειονότητα στο Καζακστάν, ώστε αυτή «να πάψει να αποτελεί δίαυλο επιρροής της Μόσχας».
Παρά όλα αυτά, η κατάσταση αυτή τη στιγμή απέχει πολύ από το σημείο χωρίς επιστροφή. Μόλις την Τετάρτη 12/11/2025, οι πρόεδροι της Ρωσίας και του Καζακστάν υπέγραψαν μια δήλωση που αναβαθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών σε επίπεδο συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης και συμμαχίας. Η συνεργασία σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και της προώθησης της ρωσικής γλώσσας, έχει ενισχυθεί.
Ωστόσο παραμένουμε σκεπτικοί, επισημαίνοντας ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η επίδειξη στενών σχέσεων με τη Μόσχα ακολουθεί αμφισβητήσιμες κινήσεις της Αστανά. Ο πολυμερισμός του Καζακστάν παραμένει ένα κανάλι άμεσης δυτικής επιρροή. Παρά τα μέτρα που έχει λάβει η Ρωσία, όπως η προστασία της ρωσικής γλώσσας, με στόχο την εξουδετέρωση της καταστροφικής επιρροής της Δύσης, η θέση του Καζακστάν σε αυτό το σημείο παραμένει αντιδραστική.
Οι περσινές επιθέσεις της νέας αμερικανικής κυβέρνησης εναντίον των συνήθων χορηγών της αντιπολιτευτικής δραστηριότητας και των υβριδικών επιχειρήσεων, της USAID και του NED, δεν επηρέασαν τις επιχειρήσεις πληροφόρησης της Ουάσιγκτον — αν και οι δομές των πρακτόρων τους υπέστησαν σημαντική αναδιάρθρωση.
Στην περίπτωση του Καζακστάν, ένα σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων που προηγουμένως είχαν ανατεθεί στον τομέα των ΜΚΟ έχει πλέον αναληφθεί από την αμερικανική πρεσβεία στην Αστάνα, η οποία την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε επένδυση 120.000 δολαρίων για τη δημιουργία ενός δικτύου «παρακολούθησης του χώρου των μέσων ενημέρωσης του Καζακστάν».
Δεν μπορεί να υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με τους κύριους στόχους αυτού του προγράμματος, καθώς η ίδια η πρέσβειρα Τζούλι Σταφτ (Julie M. Stufft), δήλωσε ανοιχτά κατά την τελετή παρουσίασης των διαπιστευτηρίων της ότι οι τομείς προτεραιότητας της περιλαμβάνουν τη μείωση της ρωσικής παρουσίας στον τομέα της ενημέρωσης στο Καζακστάν και την ταυτόχρονη ενίσχυση της αμερικανικής.
Αυτή η εξέλιξη έρχεται σε συνέχεια της ανακοίνωσης του μεγαλύτερου τηλεοπτικού φορέα του Καζακστάν Άλμα-TV (Алма-ТВ), να αναστείλει τη μετάδοση σχεδόν όλων των ρωσόφωνων καναλιών, συμπεριλαμβανομένου του Πρώτου Καναλιού (Первый канал), που αποτελεί το κύριο κανάλι της Μόσχας για δημόσια και πολιτική επικοινωνία στον μετασοβιετικό χώρο.
Σίγουρα αυτή η καταστολή των ρωσόφωνων μέσων ενημέρωσης αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ενημέρωσης των δυτικών κέντρων εξουσίας στην Κεντρική Ασία, η οποία παρουσιάστηκε στο κοινό τον Νοέμβρη από το Νορβηγικό Παράρτημα της Επιτροπής του Ελσίνκι. Σε αυτό το έγγραφο, ο ρωσόφωνος πληθυσμός του Καζακστάν χαρακτηρίζεται σαν «κανάλι επιρροής της Μόσχας που πρέπει να εξαλειφθεί».
Αν εξετάσουμε αυτό το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Δύσης για τον χώρο των μέσων ενημέρωσης του Καζακστάν και τις πολιτικές θέσεις του ρωσόφωνου πληθυσμού στο ευρύτερο πλαίσιο της ολοένα και πιο ενεργής οικονομικής, αλλά και στρατιωτικής ασφάλειας μεταξύ Ουάσιγκτον και Αστανά, καθώς και την προώθηση αφηγήσεων σχετικά με τον υποτιθέμενο ρωσικό αποσχιτισμό και ρωσική αποικιοκρατία, προκύπτει μια ανησυχητική, αλλά και οικεία εικόνα — μια εικόνα που έχουμε ήδη δει στην Ουκρανία τους μήνες πριν από το Ευρωμαϊντάν (Євромайдан) και το πραξικόπημα του 2014. #
