«2258: μια ιστορία για την αναγέννηση της γης»: Με αφετηρία το Οροπέδιο Λασιθίου, το νέο ντοκιμαντέρ του Νίκου Παντερμαράκη και της Σίσσυς Παπαδογιάννη εστιάζει στην απώλεια αλλά και στις προσπάθειες αναγέννησης ενός από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους: του ίδιου του χώματος.
Στη σημασία και την προστασία του εδάφους, ενός από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους του πλανήτη, εστιάζει το νέο ντοκιμαντέρ με τίτλο «2258: μια ιστορία για την αναγέννηση της γης», που γυρίστηκε κυρίως στην Κρήτη, σε σκηνοθεσία του Νίκου Παντερμαράκη και σενάριο-πρωτότυπη έρευνα της Σίσσυς Παπαδογιάννη.
Ο αριθμός 2258 αναφέρεται στον πληθυσμό του Οροπεδίου Λασιθίου, στην ανατολική Κρήτη, εκεί όπου μια μικρή ομάδα αγροτών προσπαθεί να κάνει μετάβαση σε ένα μοντέλο αειφορικής γεωργίας, την «αναγεννητική» γεωργία, που εστιάζει κυρίως στην προστασία και αναγέννηση του εδάφους με ελάχιστη ή μηδενική άροση, η οποία βοηθά να διατηρούνται οι μικροοργανισμοί, να συγκρατείται το νερό και να μειώνεται η διάβρωση. Επίσης, με τη χρήση φυτών κάλυψης, την παραμονή υπολειμμάτων καλλιεργειών στο χωράφι και άλλες μεθόδους.
Οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ εμπνεύστηκαν από το πρόγραμμα «Αναγεννητική Γεωργία για το Οροπέδιο Λασιθίου και τους ανθρώπους του», που υλοποιείται από τον τοπικό Αγροτικό Συνεταιρισμό, τον όμιλο φιλοξενίας Μεταξά και τη Local Food Experts, και κατέγραψαν επί έναν χρόνο τις προσπάθειες των κατοίκων να εκπαιδευτούν και να εφαρμόσουν τις μεθόδους αναγεννητικής γεωργίας με υποστήριξη από εξειδικευμένους γεωπόνους.
Το «2258» μιλά για το έδαφος, τη δραματική υποβάθμισή του και τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειές της. Πρόκειται για έναν πόρο τη σημασία του οποίου μάλλον παραβλέπουμε και την απώλειά του μάλλον αγνοούμε. Από το έδαφος παράγεται το 95% της τροφής μας. Οπως τονίζει στο ντοκιμαντέρ ο Arjen Stroeven από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, θεωρείται μη ανανεώσιμος πόρος, καθώς απαιτούνται έως και 1.000 χρόνια για την παραγωγή 1 εκατοστού εδάφους.
Οι απώλειες
Το 75% των εδαφών παγκοσμίως υφίσταται σοβαρή υποβάθμιση, όπως αναφέρει στο ντοκιμαντέρ η Νίκη Ευελπίδου, καθηγήτρια Γεωλογίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η υποβάθμιση οφείλεται τόσο σε ανθρωπογενείς παράγοντες, με κυριότερη την εντατική γεωργία και τις πρακτικές της (βαθιά κατεργασία του εδάφους, χημικά, μονοκαλλιέργειες κ.ά.), όσο και σε περιβαλλοντικές πιέσεις (κλιματική κρίση).
Αντστοιχη είναι η εικόνα και στην Ελλάδα, η οποία είναι μία από τις 13 χώρες της Ε.Ε. που έχουν δηλώσει ότι αντιμετωπίζουν πρόβλημα υποβάθμισης εδαφών. Ομως δεν υπάρχει καταγραφή της πραγματικής εικόνας. Η τελευταία επίσημη καταγραφή έγινε το 2001 από την πρώτη Εθνική Επιτροπή για την καταπολέμηση της ερημοποίησης, όπως αναφέρει στο ντοκιμαντέρ ο Ορέστης Καΐρης, μέλος της επιτροπής και επίκουρος καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το «2258» θίγει και άλλα θέματα που αφορούν τη σύγχρονη γεωργία, όπως την αμφίδρομη σχέση της με την κλιματική κρίση, πώς δηλαδή από τη μία τροφοδοτεί την κλιματική κρίση αλλά είναι και θύμα της. Επίσης τονίζονται οι συνέπειες των φυτοφαρμάκων στην υγεία μας όσο και στην υγεία των εδαφών και στη βιοποικιλότητα, αλλά και στην απώλεια της διατροφικής αξίας των γεωργικών προϊόντων ως συνέπεια των πρακτικών της εντατικής γεωργίας. Τέλος, προβάλλει ανησυχητικές στατιστικές και προβλέψεις για την επισιτιστική ασφάλεια της ανθρωπότητας, ένα ζήτημα που θέτει ο Στέφανος Φωτίου από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών.
Και… ΟΠΕΚΕΠΕ
Τα θέματα που πραγματεύεται το ντοκιμαντέρ είναι -εκτός από περιβαλλοντικά- και κοινωνικά και βέβαια, πολιτικά. Το «2258» κάνει εκτενή αναφορά στις πολιτικές της Ε.Ε. και συγκεκριμένα στην Πράσινη Συμφωνία, στην πρόοδό της, στις υπαναχωρήσεις της Ευρώπης στις πολιτικές για μια πιο οικολογική γεωργία και στους λόγους για τους οποίους οι Ευρωπαίοι αγρότες αντιδρούν σε αυτές τις πράσινες πολιτικές. Για όλα αυτά μιλά στο ντοκιμαντέρ ο Sven Giegold, πρώην ευρωβουλευτής των Πρασίνων, από τη Γερμανία.
«Συμπτωματικά, λίγο πριν μπει το ντοκιμαντέρ στο τελικό μοντάζ, δημοσιοποιήθηκε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ το οποίο… ήρθε κι έδεσε εξαιρετικά με την ανάπτυξη του συγκεκριμένου θέματος που αναφέρεται μεταξύ άλλων και στις επιδοτήσεις» λέει στην «Εφ.Συν.» η Σίσσυ Παπαδογιάνννη, που πραγματοποίησε όλη τη δημοσιογραφική έρευνα.
Ιδιαίτερη σημασία έδωσαν οι δημιουργοί στο εικαστικό κομμάτι. Οπως αναφέρει ο σκηνοθέτης Νίκος Παντερμαράκης, «η δημοσιογραφική έρευνα συνδυάστηκε με μια εικαστική και φιλοσοφική αλληγορία πάνω στον μύθο της Περσεφόνης που διατρέχει όλο το ντοκιμαντέρ και γίνεται όχημα στοχασμού για τον τρόπο που η ανθρωπότητα μεταχειρίζεται τη γη και τους πόρους από τους οποίους εξαρτάται η βιωσιμότητά της και το μέλλον της».
Συντελεστές
Σε αντίθεση με τα περισσότερα ντοκιμαντέρ που καταπιάνονται με περιβαλλοντικά θέματα και την κλιματική κρίση, το «2258» αφήνει έναν τόνο ελπίδας γιατί προτείνει λύση: την αναγεννητική φιλοσοφία που έχει στον πυρήνα της την αναγέννηση του εδάφους και των οικοσυστημάτων. Δίνει παραδείγματα επιτυχημένης εφαρμογής της από άλλους παραγωγούς στην Ελλάδα και παρουσιάζει την πρόοδο των καλλιεργητών στο Οροπέδιο Λασιθίου, που, μετά από έναν χρόνο εφαρμογής της, βλέπουν ήδη θετικές αλλαγές στη γη τους και στην ποιότητα των προϊόντων τους.
Στο ντοκιμαντέρ, που ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 2025, μίλησαν επιστήμονες και ακαδημαϊκοί από τέσσερα ΑΕΙ της χώρας: Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, ΕΚΠΑ και Γεωπονικό. Μίλησαν επίσης επιστήμονες από το εξωτερικό και εκπρόσωποι της αναγεννητικής φιλοσοφίας (καλλιεργητές, γεωπόνοι, διατροφολόγοι). Τα γυρίσματα, που διήρκεσαν έναν χρόνο, έγιναν σε διάφορες τοποθεσίες: στο Οροπέδιο Λασιθίου, στο Ηράκλειο, στην Αθήνα, αλλά και στη Νάξο, με πρόσκληση από το πρόγραμμα Climate Change Imprint on a Tectonically Active Landscape του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Civis. Για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ γράφτηκε πρωτότυπη μουσική από τον Γιώργο Καπαρό και το συγκρότημα Gemma, ενώ στον ρόλο του αφηγητή είναι ο Αιμίλιος Χειλάκης. Το ντοκιμαντέρ είναι ανεξάρτητη παραγωγή της EyeQ Creative Media και πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Metaxa Hospitality Group.
Επίσημο trailer: https://www.youtube.com/watch?v=ARccVhHtkfU&t=2s
